Eskişehir Seyitgazi:
GERDEKKAYA
Yazılıkaya/Midas anıtı bölgesinde, bu anıta yaklaşık 2 km uzaklıkta, Doğanlı vadisinde, Çukurca köyünün 500 metre güneybatısındadır. Uzaklardan görülebiliyor, hemen yolun kıyısında, aracınızı yola park ettikten sonra kısa bir yürüyüşle buraya ulaşıyorsunuz. İlk dikkati çeken, muhteşem görünümlü, kayaya oyulmuş anıtsal bir yapı olmakla birlikte, önüne yapılan demir merdiven ve ziyaretçilerin duvarlarına oyarak, çizerek veya boyayarak yazdıkları yazılar, inanılır gibi değil, bu görüntü kirliliği muhteşem anıtın tüm güzelliğini silip süpürmüş. Neyse, yine de görmekte yarar var, aracınızdan inin, demir merdivenleri tırmanın ve bu muhteşem anıtı görün.
Yöre halkı tarafından “Gerdekkaya” ya da “Kızlar Manastırı” olarak anılmaktadır. Ancak: elbette ilginizi çekti, Gerdekkaya, kızlar manastırı bu isimler nereden gelmiş, burası bir mezar, bir kral mezarı olma olasılığı yüksek, Gerdek kaya neyse de kızlar manastırı, yani buranın bir manastır olma ihtimali hiç yok, araştırdım, her iki isimle ilgili ne yazılı ne de yerel kaynaklarda herhangi bir bilgi yok, sanırım bir zamanlar, uzun zaman önce konulan bu isimler, anlamı bilinmeden takip edilmeden günümüze kadar gelmiş, yani buraya bu isimlerin verilmesinin bir anlamı yok.
Evet, mezar: volkanik tüf kaya kütlesine, yekpare yani tek parça olarak işlenmiştir. Yani, kocaman bir kaya bloğu düşünün, oyularak bu hale getirilmiş, muhteşem bir taş sanatı işçiliği. Anıtın cephesi doğu yönündedir. Friglerin güneşin ilk ışıklarının burayı ışıtması geleneğine bağlı olarak doğu yönü kullanılmış.
Araştırmacılar: yapıyı Geç Helenistik Döneme tarihlemektedir. (MÖ 3-1 yüzyıllar arasında) Roma ve Doğu Roma döneminde de kullanım gören anıtsal mezar: 4.85 metre yükseklikte, 6.75 metre genişlikte ve 8.30 metre derinliktedir.
Antik döneme göre, ileri yapım tekniği ve yüksek maliyeti düşünüldüğünde, mezar sahibi önemli bir kişi olmalıdır. Mezarın ön cephesi: Yunan mimarlığında görülen iki ana mimari düzenden biri olan Dor mimarisinin kayaya işlenmiş başarılı bir örneğidir. Alınlığın üstündeki kaya çıkıntısı üzerinde, başsız bir aslan figürü görülür. Anıtsal görünüme sahip mezarda: üçgen alınlık cephede ana kayaya oyulmuş iki sütun, giriş holü ve yan yana konumlandırılmış, iki ayrı kapıdan girilen iki mezar odası bulunmaktadır. Giriş holünün tavanı: ahşap hatıl taklidi kabartmalı ve kasetlidir. Mezarın dış cephesinde, giriş holünde ve bulunduğu kaya kütlesi üzerinde; lahit formlu ve tekneli tipte mezarlar bulunmaktadır. Ölüler bu teknelerin içine konuyordu. Mezarlar kuzey yönünde devam eden kaya kütlesi üzerinde yoğunlaşmaktadır. Ayrıca Gerdekkaya Mezarının bulunduğu kaya kütlesiyle doğusundaki bağımsız kaya bloku arasından Kümbet Köyüne ulaşan antik yol geçmektedir.
Anıt mezar, 1991 yılında Eskişehir Arkeoloji Müzesi tarafından restore edilmiştir.
AREZASTİS/AREYASTİS KÜÇÜK YAZILIKAYA
Midas kentinin yaklaşık 1500 metre kuzeyinde, ağaçlık bir alandadır. Uzaktan yani yoldan tam olarak görülmemektedir, ancak hemen yolun kıyısında tabela var, bu tabelayı gördüğünüzde aracınızı yolun kenarına bırakın ve yaklaşık 300 metre yürüyerek anıtın bulunduğu yere ulaşırsınız. Aslında anıt ağaçların arasında kaldığı için, sanki önünde boşluk olmadığı gibi bir durum anlaşılıyor ama ağaçların arasından ilerleyin, anıtın önüne kadar ulaşacaksınız.
1834 yılında Fransız mimar-arkeolog Charles Texier tarafından, arkeoloji dünyasına tanıtılmıştır.
Üzerinde yazılar bulunmasından dolayı, yöre halkı tarafından “Küçük Yazılıkaya” olarak bilinir. Tepe akroterinin sağında yer alan pervaz üzerinde Paleo-Frigce “AREZASTİN” kelimesi yazmasından dolayı ise “Arezastin Anıtı” olarak bilinmektedir. Bu yazıt: akroterin sağ tarafındadır.
En büyük özelliği: üzerindeki Frig yazılarının günümüze kadar gayet sağlam olarak gelmiş olmasıdır.
Anıt; üçgen alınlıklı, beşik çatılı, tepe akroterlidir. Yüksekliği 7 metredir. Yapım tarihi, MÖ 675 yılı olduğu düşünülmektedir. Çatısında bulunan akroteri, Frig sivil mimarisinde kullanılan çatı biçimidir. Akroter yani alınlığın tepesinde bulunan ve boynuza benzeyen kısmı iç içe geçmiş iki daireden oluşur. Akroterin hemen altında rozet, üst pervazlarda baklava motifi, alınlığı ortadan ikiye bölen dikmenin iki yanında simetrik olarak yerleştirilmiş iki adet pencere vardır.
Anıtın cephesi yan duvarlar ile üst kısım ana kiriş ile sınırlandırılmıştır. Yan çerçeveler, kare panolar içine baklava motifleriyle bezenmiştir. Saçaklığın üst kısmında, pervazlarda, ana kirişin altındaki frizde ve sağ yan çerçevenin dik yüzünde Paleo-Frigce yazılar görülmektedir. Yazılıkaya-Midas anıtı ve diğer anıtlar gibi, Arezastin anıtı aslında açık hava tapınağıdır.
Frig kaya anıtlarının tüm özelliklerini taşıyan bu anıt, tam olarak bitirilememiş olup, cephe yüzeyine küçük bir niş yapılmıştır. Bu küçük niş’ten tanrıça Kybele’nin Frigleri gözlediğine inanılırdı.
BİTKİSEL MOTİFLİ ANIT-SÜMBÜLLÜ ANIT-DAMALI ANIT
Antik Yazılıkaya platformunun doğu yamacında bulunan bu anıtsal niş, stilize bitkisel motifli akroterinden dolayı, arkeolojide “Hyacinth Anıtı” olarak isimlendirilir.
Anıtsal niş içinde dama motifleri dikkat çeker. Diğer anıtlardan ayrıcalıklı olarak, üçgen alınlığın altında sadece niş olmasıyla, niş in Friglerce ne denli kutsal olduğu vurgulanmak istenmiştir.
ASLANLI MABET
Seyitgazi ilçesinin Kümbet köyü içindedir. Eskişehir ili merkezine 75 km uzaklıktadır. Seyitgazi ilçesine ise 36 km uzaklıktadır.
Yarım Ağa Konağının doğusunda, köy evlerinden birine bitişik bir kaya kütlesine oyulmuştur. İlk yapılışının Frig dönemi olduğu düşünülmektedir. Roma döneminde ikinci kez kullanılmıştır.
Frizinde aslanlar olduğu için “Aslanlı Mabet” olarak bilinir. Mezar odasında: ana odanın kapı lentosundaki yazıtta “solon” kelimesi okunduğundan “Solon Mezarı” denilmektedir.
Yüksek kabartma olarak işlenmiş akroterli üçgen alınlıkta: ortada bir kalkan, her iki yanda birer kartal kabartması vardır.
Dış cephe ve iç mezar odası tahribata uğramıştır.
Frizinde: ortada krater (vazo) ve iki yanında karşılıklı birer aslan figürü kabartma olarak betimlenmiştir.
Tepe ve yan akroterleri, stilize bitki motifli olup, üçgen çatıyı kaplamaktadır.
Giriş tahrip olduğundan, iki yanda bulunan kabartma figürler belirlenememektedir.
