Evet, Frig Vadisi kuşağında, MÖ. 3’ncü yüzyıldan beri yerleşim yeri olmuş bir yer.
Aynı zamanda: mermerin kalbi olarak da anılıyor.
Hayatını: tarım ve hayvancılığın yanında mermerden, meşhur tabiri ile taştan çıkaran insanlar, burada yaşıyorlar.
Yörede: 2300 yıllık geçmişe sahip ocaklardan çıkarılan mermer; modern teçhizatlar ile donanımlı fabrikalarda işlenip yurt içi ve yurt dışına gönderiliyor.
ULAŞIM
Afyon-Ankara karayolunun 23’ncü kilometresindedir. Afyonkarahisar il merkezine uzaklık 23 km dir. İscehisar-Sivrihisar arası 105 km, İscehisar-Ankara arası 240 km, İscehisar-Antalya arası 310 km, İscehisar Eskişehir arası 150 km. dir
GENEL
Afyonkarahisar ilinin Ege bölgesinin en doğusunda bulunan ilçedir. Ortalama yükseklik 1050 metredir. İlçe merkezi 7 tepe üzerine kurulmuştur. İscehisar çayı ise, ilçeyi ikiye ayırır. Kuzey ve doğu kesimleri oldukça dağlık ve engebeli olmasına rağmen, güney ve patı kesimleri dalgalı ve düz bir yapıdadır. İlçede Akdeniz ve karasal iklim hakimdir. Ancak denizden uzaklığı nedeniyle, yüzey şekilleri ve yükselti gibi nedenlerden dolayı ilçede karasal iklim daha etkindir.
TARİHİ
İscehisar “Dokimeion” ismiyle Büyük İskender döneminde yaşamış general Dokimos tarafından kurulmuştur.
Burada şehrin kurulma sebebi, Bacakale denilen mevki civarındaki beyaz ve menekşe mermer yataklarıdır.
Çünkü yazıt ve anıtlar için Hititler bazalt, Frigler tüf, Grekler ise mermer kullanmış ve bunlara ihtiyaç duymuşlardır. İscehisar’da çıkan mermerler, sadece Anadolu’daki önemli şehirler değil, Kuzey Afrika başta olmak üzere İtalya’nın da birçok şehrine gönderilmiştir.
Ancak günümüzdeki İscehisar ilçesinde mermer yoktur. Çünkü ilçe siyah bazalt tepeleri üzerine yerleşmiştir.
Zaten İscehisar ismi de buradaki “is” kelimesinden gelir, anlamı “Karacakale” dir.
Yörenin ismiyle ilgili diğer bir bilgi: Selçuklu döneminde Selçuklu hükümdarı I. Mesud, Afyon civarında 300 yerleşim bölgesi tespit eder ve Türk boyları buralarda iskan edilir.
Bu bölgelerin adları ise, iskan edilen boyların isimleri olur. İscehisar adı, Karahan boyundan gelen Türkmenlerin ismidir.
1922 yılında İscehisar Yunan askeri tümeni tarafından işgal edilir. Yunan karargahı Güzelim mevkiinde kurulur.
Sakarya Meydan savaşından sonra ise, Yunanlılar geri kaçarken İscehisar’ı talan edip yakmak istemişlerdir.
Ancak Türk topçusunun erken müdahalesi sonucu, Yunan ordusu paniğe kapılarak dağılmıştır. İscehisar, 1987 tarihinde ilçe olmuştur.
MERMERCİLİK
Mermer, kalkerlerin metamorfizmaya uğraması sonucu oluşan bir tür kayadır. Ülkemizde ve dünyada Afyon mermeri olarak bilinen ve tanınan mermer, İscehisar’da çıkarılır.
İscehisar mermer sahaları: ilçe merkezinin 1 km güneydoğusunda başlar ve iki mercek şeklinde bulunur. Bu iki mercekten birincisi, Dangıçtepe, ikincisi ise Bacakale mevkiindedir.
Dangıçtepe mermer sahasında 500 metre genişliğinde 1300 metre uzunluğunda ve 100 metre kalınlığında: Bacakale alanında ise, 1000 metre genişliğinde, 4500 metre uzunluğunda ve 260 metre kalınlığında mermer yatakları bulunur.
Mermer günümüzde inşaat sektörü ile birlikte, iç ve dış kaplamada, mutfak, banyo ve tuvalet dekorasyonunda, vazo, heykel gibi süslemelerde, mezar kaplamalarında ve mezar taşlarında kullanılır.
Yörede mermer 1983 yılına kadar hammadde olarak satılmakta iken, 1983 yılından sonra işletmeye yönelmiştir.
Sonuç olarak, Hellenistik mermer ocaklarından günümüzde hiçbir iz bulunmamaktadır. Çünkü Bacakale civarında, Roma imparatorluğunun en büyük mermer ocakları vardı.
Burada mermer bloklar ve sütunlar sadece Anadolu’da Smyra (İzmir) gibi önemli şehirlerle birlikte, bütün antik dünyaya ve özellikle İtalya’da Roma şehrine kadar gönderiliyordu.
Roma şehrine yakın Ostia limanının mermer depolarında ve Tiber nehri kıyılarında, Dokimeion’dan yani bu bölgeden, aynen ocaklardan çıktığı gibi istiflenen birçok mermer blok ve sütun, günümüze kadar ulaşmıştır.
Hatta genel olarak Libya’dan çıkan Roma heykellerinin büyük çoğunluğu heykeltıraşlar tarafından Dokimeion mermerlerinden yapılmıştır.
Ancak, Dokimeion heykel atölyelerinden antik şehir kalıntılarından çok az heykel çıkmıştır.
Çünkü Roma döneminde, İscehisar yakınlarındaki büyük mermer ocakları Dokimeion şehrine ait değildi.
Bu ocaklar Roma imparatorlarının özel mülkleri olarak imparatorların memurları tarafından yönetiliyordu.
Böylece Dokimeion şehri, mermerin getirdiği zenginlikten yararlanamadı.
Çünkü kazançlar doğrudan Roma devlet hazinesine gidiyordu.
Netice olarak lüks mermer heykellerin yerel piyasası çok sınırlıydı ve üretilen binlerce heykel ile yüksek kabartma lahitin hepsi dışarıya ihraç edildi.
Günümüzde, İscehisar’da sergilenen Roma ocaklarından çıkmış yüzlerce ham madde, blok ve sütun üzerinde bulunan Latince yazılar, bu düzen hakkında bilgi verir.
NE YENİR
İscehisar yöresine yolunuz düşerse ve yerel tatlardan tatmak isterseniz, Mermer kebabı yemelisiniz.
Mermer kebabının özelliği, İscehisar mermerinin üstünde, hiç yağ kullanmadan etin kendi yağı ile pişmesinden ileri gelir.
İscehisar mermeri, ete ayrı bir aroma verir.
NE SATIN ALINIR
Mermer süs eşyaları satın alabilirsiniz.
İSCEHİSAR MESLEK YÜKSEK OKULU
Afyon Kocatepe Üniversitesine bağlıdır. Okul 1994-1995 yılında, Mermer Teknolojisi, Taş işletmeciliği ve Makine programları ile eğitime başlamıştır.
Takip eden yıllarda iş makinaları operatörlüğü, kuyumculuk ve takı tasarımı, makine programları açılmıştır.
Okulda bütün branşlarda ilgili atölyeler ve makine ekipmanları bulunmaktadır.
GEZİLECEK YERLER
TARİHİ KOCA KÖPRÜ
İlçe merkezi Eskihamam Mahallesinde antik Dokimeion şehri içindeki Douios nehri (günümüzdeki İscehisar çayı) üzerinde kurulmuştur.
Şu anki adıyla doğuda Sevgi yolu caddesi ile batıda Bağlar caddesini bağlamaktadır.
Roma döneminden kalmadır. MÖ 312 yılında yapılmıştır.
Köprünün dönemin Roma İmparatoru tarafından, büyük blok kesme taştan yapıldığı iki kaya üzerine oturtulmuş tek kemerli köprü olduğu biliniyor.
Köprünün uzunluğu 59.4 metre, yüksekliği 30 metre ve genişliği 5.35 metredir.
Doğu-batı doğrultusunda, tek gözü geniş açıklıklı ve hafif sivri kemerli bir köprüdür.
Bazalt ve andresit iri kesme taş kaplamalı ve kemer kaburgalıdır.
Kemer kaburgasının dış yüzleri dört dilimli profillidir.
Köprünün üstü yassı taş ile kaplanmıştır.
Her iki yanda taş korkulukları vardır.
Andezit ve bazalt bloklar arasında çok sayıda Roma dönemine ait mermer parçaları; moloz veya kaplama taşı olarak kullanılmıştır.
2017 yılında Kara Yolları Genel Müdürlüğü tarafından tarihi dokusuna uygun olarak restorasyonu yapılmıştır.
Roma mühendislik sanatının teknik bir şaheseri olarak tarihe geçen köprü dokusunu korumaya devam ediyor.
BELEDİYE JEOTERMAL KAPLICALARI
İlçe merkezi Şirinevler Mahallesi Tekederesi Mevkiindedir.
Tesis 1 yıllık çalışma süresi sonunda tamamlanarak 4 Mart 2021 tarihinde hizmete girmiştir.
Jeotermal sıcak su sondaj çalışmaları kapsamında 825 metre derinlikte 45 derece sıcak suya ulaşılmıştır.
Jeotermal tesisin: 1800 metre kare kapalı alanı, otopark ve çevre peyzajı ile birlikte yaklaşık 30 bin metre kare alanı kapsar.
Kaplıcada çıkan suyun şifa getirdiği hastalıklar şunlardır: romatizmal hastalıklar, cilt rahatsızlıkları, kas ve eklem ağrıları, genel vücut yorgunluğu.
Tesiste ayrıca kadınlar ve erkekler için ayrı ayrı sıcak su termal havuzu, çocuk havuzu, şok havuzu, çamur banyosu, saunalar, duş alanları bulunuyor.
Son olarak kaplıca tesisinde yapılan bakımlar sonucu, tesis 25 Eylül 2025 tarihinde hizmete açılmıştır.
Özellikle termal havuz çok güzel, gitmenizi öneririm.
SEYDİLER KASABASI
Seydiler kasabası, Ankara-Afyon karayolu üzerinde, İscehisar ilçe merkezine 11 km ve Afyon il merkezine 34 km uzaklıktadır.
Hisar kayasının batısına kurulmuştur. 1990 yılında burada Belediye teşkilatı kurulmuştur.
Seydiler, Anadolu’daki ilk yerleşim merkezlerinden biridir. Çevresinde bulunan eserler, buranın yerleşim tarihini Eski Tunç Çağına kadar götürür. Buna göre 5.000 yıllık bir geçmişi vardır. Buranın en parlak dönemi Hititler dönemidir. Bu devirde yerleşim merkezi Yanarlar Mevkiisidir.
Roma döneminin ünlü şehirlerinden Dokimeion’un banliyösüdür.
Günümüzde, Seydiler kasabasındaki evler, çeşmeler, cami ve türbelerin duvarlarında, bu dönemlere ait mimari parçalar, mezarlıktaki stel parçaları kullanılmıştır ve görülür.
Ortaklar ovası dar ve uzun düzlük halinde Bahçecik köyüne kadar uzanır. Ovanın içinden Ortaklar ve Avşar dereleri geçer.
Kasabada iki cami vardır.
Eski cami:
Eski cami zaviyenin müştemilatındadır. Türbeye eklenti olarak yapılmıştır. Ahşap bina kırma çatı ile örtülmüştür. Tek şerefeli zarif bir minaresi vardır. Türbe, cami, çeşme ve haziresi geniş bir avlu içindedir. İhata duvarındaki antik devre ait mimari parçalar vardır.
Avlu giriş kapısının sağ tarafındaki duvarda 13’ncü yüzyıla ait Türkmen Mezar taşı vardır. Taşın üzerinde büyükbaş hayvan motifleri işlenmiştir.
Ayrıca halkın faydalanması için avlu girişinin sağ tarafına, ihata duvarının dışına bir çeşme daha yapılmıştır. Mevcut yapıların hiç birisinde kitabe ve tarih yoktur. Vakıflar Genel Müdürlüğü arşivindeki vakıf kayıtlarında, müştemilatın kaydı vardır.
Yeni Cami:
Yeni cami, kasabanın girişinde Cumhuriyet Mahallesindedir. Dikdörtgen planlı, ahşap, kırma çatılı bir binadır. İki şerefeli zarif bir minaresi vardır.
Seydiler İlköğretim Okulu
Cumhuriyetten önce Seyyid Hasan Basri Zaviyesi civarında küçük mahalle mektebinde, cami hocaları tarafından dini ve ahlaki bilgilerden oluşan eğitim ve öğretim yapılıyordu.
Cumhuriyetin ilk yıllarında köy odalarında eğitmenler tarafından eğitim ve öğretim yürütülmüş, 3 sınıflı birinci devresi olan ilkokullar açılmıştır.
Seydiler halkının katkılarıyla okul yapılarak 1947 yılında Seydiler İlkokulu olarak açılmıştır. Yapılan ikinci binasında 1994 yılında Seydiler Ortaokulu açılmıştır.
Evet, kasaba ile ilgili ayrıntılı gezi yazısına başlamadan önce bir not: Türk sinemasının büyük yapıtlarından Kartal Tibet’in “Gümüş Eğer” ve Türkan Şoray’ın “Açlık” filmleri burada çekilmiştir.
Yanarlar yerleşim merkezi
Yanarlar, Seydiler Kasabasının 1.5 km güneyinde bir mahalledir.
Balkan savaşından (1912) sonra Anadolu’ya göçen Avşar Yörüklerinin bir kısmı buraya yerleştirilmiştir.
Uzun süre burada hayvancılık yapmışlardır.
Zamanla Yörük Aşiret Beyi Yanar’ın ismi ile anılmaya başlanmıştır. İsmini aşiret beyinin adından almıştır.
Yanarlar mevkiinde ilk yerleşim 5000 yıl öncesine kadar gider. Buranın en parlak dönemi Hitit dönemidir.
Yanarlar mahallesinin kuzey sınırında, ortalama 6 hektar büyüklüğündeki yayvan sırtta: Küpyeri mevkiinde, tarlalarını süren çiftçiler, çeşitli küp mezarlar ortaya çıkarırlar.
Köylüler çıkardıkları küpleri evlerine götürmüş ve çeşitli amaçlar için kullanmışlardır. Çıkan malzemelerin sadece bir kısmı Afyon Müzesine teslim edilmiştir.
Bu eserlerin, MÖ 3000 ile 2000 yılları arası döneme ait olduğu anlaşılmıştır. (Asur Ticaret Kolonileri ve Eski Hitit dönemi)
Bu olaydan sonra burada bilimsel kazılar yapılmaya başlanmıştır.
Yanarlarda yapılan kazılarda 36 ve kazı alanı dışında ise 10 adet küp mezar çıkarılmıştır.
Küp mezarlara, ölüler henüz sıcak iken, ayağı küpün dibine, başı küpün ağzına gelecek şekilde çömeltilerek konur.
Küpün içine ölü hediyeleri ve takıları konur. Yanarlardan çıkanlar ölü küplerinden, emzikli ve yonca ağızlı testiler, vazolar, antilop başlı tutamaklı emzikli testiler, insan başlı erkeklik organı biçiminde emzikli testiler çıkmıştır.
Bu testilerden dinsel törenler de kutsal içkiler içiliyordu.
Türkmen Mezar Taşları
Burada bulunan İnlüce köyünde ilk iskan olan Türkler, 11’nci yüzyılda Morcalı Türkmenleridir.
Afyon Müzesinde ve Seyyid Hasan Basri türbesinin ihata duvarındaki Türkmen mezar taşları, Türklerin buraya ilk geldikleri dönemi belgeler. İslami dönemde, yeni baştan kurulan köy, civardaki inlerden dolayı “İnlüce” ismini alır.
19’ncu yüzyılın sonlarında ise İsce-Hisar nahiyesine bağlı Seydiler Sultan Köyü olarak görülür.
Kırkinler Kayalığı/Seydiler Kalesi
Ankara’dan Afyonkarahisar şehrine gelirken, Seydiler kasabası yakınlarında, Köroğlu belinden inerken, karayolunun sağında “Kırkinler” tabelası görülür.
Burada; ağzı asfalt yola dönük, yarım ay formunda dizilmiş 6 kaya kütlesi vardır.
Kuzeyden itibaren: Kırkinler kayası, Aşağı Çatalkaya, Yukarı Çatalkaya, Menevşeli kaya, Kızılkaya şeklinde sıralanıyor.
Yarım ayın ortasında, bir sel yatağı var.
Sel yatağının kuzeyinde, taş ocakları işletiliyor.
Taş ocakları, toprak altında olup, üst toprağın temizlenmesiyle açılıyor.
Kırkinler kayası: Tüf kaya kütlesinin doğu yarısının içi tamamen oyularak çok sayıda oda ve kilise yapılmıştır.
Bu kiliselerden büyük olanının duvarları ve tavanlarında kabartma haç ve geometrik şekiller bulunur.
Tabanda ise irili ufaklı oyulmuş mezar yerleri vardır.
Ayrıca duvarlarda kırmızı boya ile yapılmış süslemeler görülür.
Manastırın çevresine bitişik kaya odalarıyla birlikte MÖ 730-843 yılları arasında yapıldığı düşünülüyor.
Sonuç, evet burası yolun hemen kenarında olması nedeniyle ulaşım oldukça kolaydır.
Ancak bu kolaylığın yarattığı sıkıntılar da var, doğal tahribatın yanı sıra insanlar tarafından burada anı olarak taşlar kırılarak anı diye alınıyor, elbette kaçak kazılar da tahribatı oldukça arttırmış durumdadır.
Ayrıca, Şubat 2002 tarihinde bu bölgede olan deprem, kilisenin bulunduğu kayalıklarda ve anıtın bulunduğu bölümlerde kopmalara sebep olmuştur.
Buradaki büyük bir kaya konisi: Frig döneminden başlayarak oyulmuştur.
Kayalığı arka yüzünde, Ana Tanrıça Kybele kabartması ve Frig sunağı bulunur, onun yanında da bölgenin belki de en büyük Manastırının girişi vardır.
Manastır
Kaya manastırı Bizans dönemine tarihlenir.
Çok sayıda ve birbiriyle bağlantılı birimlerin duvarları haç kabartmalarıyla süslüdür.
Türklerin Anadolu’ya gelişinin ardından terk edilen kayalığa, yıllar sonra Yunan işgalinden kaçan İscehisarlılar sığınmış ve yaklaşık 1 yıl kadar burada yaşamışlardır.
Hekim Seyyid Hasan bin Basri Türbesi ve Camisi
Hayatı hakkında kesin bilgiler yoktur. Elde bulunan vakfıyenameye zamanla yapılan eklendiler, mülknameler, icazetnamesi, çeşitli zamanlarda verilmiş berakler ile şeriye sicilleri bulunan kararlardan edinilen bilgilere göre: İscehisar Kazasının Seydiler Kasabasında Seyyid Hasan Basri isimli kuduz hastalığını tedavi eden bir doktor, tekkesi olan bir derviş olarak görülür.
Seyyid Hasan Basri, Bektaşi Menakıplarında sık sık adı geçen ünlü hekim Karaca Ahmet Sultan ile çağdaş gösterilmiştir.
Karaca Ahmet Sultan, Beylikler zamanında yaşamış, bazı kayıtlara göre Orhan Gazi zamanını görmüştür.
Buna göre, Hasan-ı Basri, 13’ncü yüzyılın sonu, 14’ncü yüzyılın başlarında yaşamış olması gerekir.
Kendisi Halep’te tıp tahsili görmüştür. Halep’te medreseden mezun olduktan sonra Kırşehir’e giderek, Suluca Karaca Höyük (Hacı Bektaş) oturan Hacı Bektaş-ı Veli’den el almıştır.
Bektaşi Menakıpnamelerine göre, devrin ünlü alimlerinden Sivrihisarlı Seyyid Nurettinden ders almıştır.
Burada okurken Karaca Ahmet Sultan, Yargeldi Sultan (Akşemsettin) ve Hayran Veli ile arkadaş olmuştur.
Tahsillerini tamamladıktan sonra Karahisar-ı Sahib’e dönerler.
Bu dört arkadaş şehri gezerken, susarlar, namaz vakti de gelmiştir. İçmek ve abdest almak için su ararlar. O sırada Karaca Ahmet elindeki asasını yere vurarak “su burada olacak der” ve vurduğu yerden su fışkırır. Kana kana içerler, abdestlerini alırlar. Zamanla bu suyun çıktığı yere çeşme yaparlar.
Halen kullanılan “Olacak Çeşmesi” bu olayın hatırasıdır.
Kerametleri ortaya çıkınca dağılmaya karar verirler.
Bu doktor, Şeyh, kolonizatör Türk dervişleri kendilerine dirlik olarak verilen köylere giderler.
Oralarda tekkeler kurup, halkı hem tedavi ederler, hem de ışık olup aydınlatırlar, ümit olurlar. Dertlerine derman olurlar.
Seyyid Hasan-ı Basri: İnlice köyüne gider, Tekke kurar. Kuduz hastalığını tedavi eder.
Evet: Tekkedeki türbede yatan Seyyid Hasan Basri’nin torunları günümüzde vakfın faaliyetlerini yürütüyorlar. Kuduz olan her canlıyı tedavi ettiklerini söylerler. Yaptıkları bu hizmetin karşılığında ücret almadıklarını, buna ilaveten gelen hastalara tekkenin misafirhanesinde baktıklarını, hastanın her ihtiyacını ve isteklerini yerine getirdiklerini, bu giderleri tekkenin vakıf gelirlerinden karşıladıklarını belirtirler.
Gelelim ilacın hazırlanışına:
Anlatılanlara göre, her yıl Ağustos ayının başında, Seydiler köyüne bilhassa teknenin çevresine 1 cm büyüklüğünde, kırmızı renkli kuduz böcekleri gelirmiş. Bu böcek burada sadece 10 gün kalır, daha sonra ortadan kaybolurmuş. Bir yıl sonraki Ağustos ayına kadar. Bu böcek başka yerde olmazmış. Böceği sadece tekke sahipleri toplarmış. Başkalarının topladığı kullanılmazmış. Böcek toplamaya saban namazından sonra çıkılır, toplanan böcekler bir kutu içine konurmuş. Hayvan öldükten sonra güneşte iyice kurutulur, sonra havanda iyice ezilerek top haline getirilirmiş. Yapılan bu kuduz ilacı, kapaklı toprak veya cam kaplarda saklanırmış.
Tedavi şekli
Hasta kadın ise, kadın bakıcı, erkek ise erkek bakıcı ve tekke sahibinin soyundan kişiler hastayı tedaviye alırlar. Hasta günün her saatinde kabul edilir. Hastaya bakmakla görevli ve bu iş için deneyimli kişi, önce hastayı güzelce muayene eder, hastanın gözlerine bakar, bir kaptaki suyu gösterirler, üşüyüp üşümediğini sorarlar. Kendi hastaları olduklarına kanaat getirdikten sonra hastayı tekkeye getirirler. Hasan Basri sandukasının önünde dua ederler. Arkasında yarım bardak tekke kuyusundan veya çeşmesinden alınmış suyun içine bir fiske kuduz tozu, bir fiske tekke toprağı karıştırılır ve hastaya üç yudumda içirilir. Evet bu böyle devam ediyor.
Evet, türbe ve caminin yapım tarihi tam olarak bilinmemektedir.
2011 yılında restorasyon yapılmıştır.
Türbe, cami ve haziresi geniş bir avlu içindedir.
İhata duvarlarında, antik döneme ait mimari parçalar kullanılmıştır.
Avlu giriş kapısının sağ tarafındaki duvarda, 13’ncü yüzyıla ait Türkmen Mezar taşı vardır. Taşın üzerinde, büyük baş hayvan motifi işlenmiştir.
Ayrıca, halkın yararlanması için avlu girişinin sağ yanına, ihata duvarı dışına bir çeşme yaptırılmıştır.
Ancak mevcut yapıların hiçbirinde kitabe yoktur.
Eski cami: Türbeye eklenti olarak yapılmıştır. Ahşap kırma bina, çatı ile örtülmüştür. Minaresi tek şerefelidir.
Çoban Dede ve Koru Dede Yatırları
Hasan bin Basri’nin muhafızları olduğu sanılan Çoban Dede yatırları da bu kasabadadır. Bu veli kişiler Seyyid Hasan Basri’nin muhafızları olduğu söylenir.
Leylek Kayalığı
Seydiler kasabası Harmanüstü mevkiinde bulunan Leylek Kayalığı, doğal ve arkeolojik özelliktedir.
Kayalığın batısında ve yolun alt kısmında yer alan peri bacalarından bir tanesi, zemin kat ile birlikte üç katlı olarak oyulmuştur.
Zemin katta şapel ve mekan, birinci katta şapel ve mekan ve en üst katta bir mekan yer almaktadır.
Dikdörtgen biçimli kapıların boyutları incelendiğinde boylarının zemin kattan üst katlara doğru küçüldüğü görülmektedir.
Zemin katta dikdörtgen giriş kapılı şapel ve şapelin sağında bir mekan yer almaktadır.
Şapel beşik tonoz tavanlı olup, nef ve apsisli bölümden oluşmaktadır.
Apsis kısmı derin olup, apsise geçiş bölümü oluşturan perde duvarlar kırılmıştır.
Apsisin bulunduğu kısım sekili olup yüksektir.
Nefte sağ ve solda ikişer niş yer almaktadır.
Tavan ve nişlere aşı boya ile geometrik bezemeler ve haçlar yapılmış olup tavanda aynı zamanda aşı boya ile bant şeklinde bezeme de yapılmıştır.
İkinci katta da bir şapel ve bir mekan bulunur.
Üçüncü kata dıştan çıkılmakta olup, aşınma nedeniyle bu çıkış çok zor yapılmaktadır. Günümüzde ancak merdiven kurularak çıkılabilmektedir.
Mekanları ve şapelleri ile üç kat halinde oyulan bu peri bacasının manastır olarak kullanıldığı anlaşılmıştır.
Peri Bacaları ve Kaya yerleşimleri
Volkanik arazilerde görülen peri bacaları, sellenme sularının neden olduğu, farklı aşınma sürecinde oluşan sütun, piramidal sütun görünüşlü yer şekilleridir.
Afyonkarahisar ilinin jeolojik yapısı gereği, volkanik arazi üzerinde bulunan İhsaniye, İscehisar, Bayat ve Bolvadin ilçelerinde değişik biçimlerde, şapkalı veya şapkasız çok sayıda peri bacaları vardır.
Ancak peri bacalarının en yoğun olduğu bölge: İscehisar ilçesinde Seydiler Kasabasından başlayarak İhsaniye İlçesinin Döğer kasabasına kadar uzanan ve Afyonkarahisar Valiliği tarafından yaptırılan Turizm kuşağı yolu ile birbirine bağlanan güzergahtadır.
Seydiler kasabası içinde ve çevresindeki vadide çok sayıda irili ufaklı peri bacası bulunur.
Bunlara Seydiler Tüf ve Ağlomerası denir. Kuvarsit, muskovit, serisit ve klorit başkalaşmış kayaçlardan oluşur. Beyaz, krem renkli tabakalardır. Günümüzden 25 milyon yıl önceki jeolojik devirde oluşan formasyonlar Seydiler bölgesinde yüzeylenmiştir ve karakteristik özellikler gösterir. Bu nedenle literatürde Seydiler Tüf ve Aglomerası olarak geçmiştir.
Kalınlığı 200 metreyi bulan tüf Döğer bölgesine kadar uzanır.
Bunların boyu birkaç metreden 30 metreye kadar ulaşır.
Grup halinde veya tek veya yamaçtan dışarı doğru çıkmış halde bulunurlar.
Afyonkarahisar-Ankara karayolunun 20’nci kilometresinden bakıldığında bu peri bacalarının kimi genç bir kadın, kimi lale, kimi vezir gibi birbirinden bağımsız ve farklı görüntüler oluşturduğu görülür.
Beyaz ve krem renkli tabakalardan oluşan peri bacaları ve kaya tüflerine “Seydiler Tüf ve Aglonerası” denir.
Bunlar günümüzden 25 milyon yıl önceki jeolojik devirde oluşan oluşumlar Seydiler bölgesinde yüzeye çıkmıştır.
Kalınlığı 200 metreyi bulan tüf, Döğer bölgesine kadar uzanır.
Frigya Vadisi
Frig vadisi, Afyonkarahisar, Eskişehir ve Kütahya illerini kapsar. Frig kültür yolunun üç rotası vardır.
Bunlardan biri: Afyonkarahisar girişi, Seydiler beldesi ve Karakaya köyü sınırından başlar ve toplam uzunluğu 45 km dir.
Seydiler bölgesi, Frig uygarlığından başlayarak Roma, Bizans, Selçuklu, Osmanlı ve son dönem eserlerinin yanı sıra, yüzyıllar boyunca rüzgar, yağmur gibi etkilerle oluşmuş peri bacaları ile doğal bir müze gibidir.
Güzergah üzerinde bulunan yerleşim birimleri, kültür varlıkları yönünden muhteşem güzeldir.
Bunlar arasında öne çıkanlar: Peri bacaları, kaya yerleşimleri, Kırkinler kaya yerleşimi, Çatağıl kaya yerleşimi, Alanyurt köyü, Selimiye kaya mezarları, Olukpınar köyü peri bacaları ve kaya yerleşimleri, Ağınönü inleri, Alanören-Alanyurt mezar odaları vardır. Frigya bölgesine yakın antik mermer ocakları, bölgenin önemini daha da arttırmaktadır.
Güzergah üzerindeki yerleşim alanlarının yoğun olduğu bölgelerin başında İscehisar ve çevresi gelir.
Friglerin günümüze kadar ulaşan mimari eserleri ise, bölge geneline yayılmış olan ve işlenmesi kolay tüfler üzerindedir.
Bu eserler: kaleler, mezar odaları, tapınaklar, evler ve ağıllardır.
Demirden yapılmış araç gereçle tüfleri oyarak yapılan bu anıtlar günümüze kadar gelmiştir.
Bu alandaki dev kaya anıtları ve kale tipi yerleşmeler, Friglerden kalma en önemli doğal anıtlardır.
Frig vadisi içinde bulunan önemli kaya yerleşmelerini: Seydiler’de, Ornaş’ta ve Selimiye’de görmek mümkündür.
Bunlar tüflerin oyulmasıyla oluşturulan evlerdir. Bu dağlık alan, kale benzeri yerleşim yerleri de barındırır.
Frigler, Anadolu’da MÖ 6000 yılından beri tapılan Ana Tanrıçaya tapıyorlardı.
Bu inançlarının gereği olarak, bereket getirmesi amacıyla özellikle Dağlık Frigya bölgesinin doğal giriş kapısı niteliğindeki Seydiler çevresinde yaptıkları Ana Tanrıça Matar Kubileya’nın kült anıtlarıyla zengin bir miras bırakmışlardır.
Tüflerin içine oyulmuş, merdivenleri doğuya bakan, başka bir dinsel yapıt da oluşturmuşlardır.
Burada bir çeşit oturma yerine çıkan ve sunak olarak kullanılan merdivenler ve tanrıçanın oturması için hazırlanmış sembolik tahtlar vardır.
Selimiye’nin İbrahim inlerindeki Manastırda, Seydilerin Kırkinler Kilisesinde, Ağın dağındaki Ağınönü kilisesinde ve İbrahim inlerinde kaya yerleşimi mezar odaları, kayalıkların en üst kısımlarında kaklıklar (su havuzcukları), kayaların ulaşılması güç yerlerinde ise mezar odaları vardır.
Tüfler üzerinde inşa edilen Frig kültürü, Roma dönemiyle birlikte farklı bir açılım kazanarak ününü günümüze kadar ulaştıracak bir faaliyet devam etti: Mermer.
Helenistik dönemde önemini kaybeden İscehisar yöresindeki yerleşim alanları, adlarını günümüze kadar ulaştıracak bir başlangıca sahne oldular.
Bu dönemin ardından, İskender’in komutanlarından birinin adını alan Dokimeion şehri, günümüz İscehisar ilçesinin bulunduğu alanda kurulmuştu.
Daha sonra Romalıların Dokimeion şehrini almasıyla da mermer ocakları işletilmeye başlandı.
Ancak Roma döneminden sonra mermer çıkarma işlemleri büyük ölçüde yavaşladı ve uzun bir durgunluk dönemine girildi.
Ama aradan geçen yaklaşık 1500 yılın ardından, 1839 yılında Texier tarafından Dokimeion şehrine ait mermer ocakları tekrar keşfedildi.
KONARI KÖY KONAĞI-GOCA ODA
İlçe merkezine 15 km uzaklıktaki Konarı köyüne ilk yerleşim 1820 yılında görülür. 1840 yılında köy tüzel kişiliği verilir.
Köy Yörük soylarından Karakeçili olarak bilinen soydan gelmektedir.
Köyde bulunan “Köy Konağı” Osmanlı döneminden kalmadır. 1860 yılında yapılmıştır. Köy sakinleri tarafından konağın yapımı hakkında anlatılan bir rivayete göre: 1840’lı yıllarda bir adamın 6 oğlu varmış. Altı oğlan hacca giderler, bunların dedesi de köyde kalıyor.
Birde Yüzbaşı rütbesinde bir asker varmış. Babaları hacdan çocuklar gelinceye kadar bu konağı yaptırır. O zamandan beri konak kullanılıyormuş. Misafirhane olarak kullanılmıştır.
Ancak günümüzde atıl durumdadır.
AĞIN DAĞI KAYALIKLARI
Ağın dağı kayalıkları, İlçe merkezine bağlı Olukpınar köyü ile Öldümler Mahallesi arasındadır.
Bu bölümde, 50-60 metre yükseklikteki tüf ve andezit oluşumu yalçın kayalıklarda, geç Roma ve Bizans dönemine ait kaya yerleşimleri, mezar odaları, sarnıç, kilise, üst bölümlere çıkmak için merdivenler, dar ve uzun koridorlar bulunur.
Bölgede yaygın olan tüflerin içerisinden çıkan kaynaklar, yörenin geçmişten günümüze su ihtiyacını karşılamaya çalışıyor. Bu kaynakların bir araya gelmesiyle ile oluşan ve yörenin en büyük akarsuyu olan İscehisar Deresi, üzerindeki Eskiçağdan kalma köprüden de anlaşılacağı üzere en önemli su kaynağıdır.
Ağın kayalıklarının çevresinde ise peri bacaları vardır.
Ağınönü kilisesi
Ağın dağı mevkiinde, tüf sarp kayalık yüzeyine oyulmuş kaya kilisesidir. Çevresine bitişik kaya odalarıyla birlikte 8-10’ncu yüzyıllar arasında yapılmış manastır yapısıdır.
BACAKALE ANTİK MERMER OCAĞI
Bacakale mermer ocağı, antik Persis dağında bulunmaktadır. Antik çağda Dokimeion’da mermer ocaklarının yoğun olarak bulunduğu yer, aynı zamanda Kybele’nin kutsal alanı sayılan Persis Dağında idi.
Burada Kybele’nin tapınım yeri vardı ve mermer ocakları onun adına tahsis edilmişti. Persis dağı günümüzde Bacakale olarak bilinir ve tapınım yeri Alimoğulu ocağı olarak işletilen ocaktadır.
Bacakale’de bulunan ocaklarda, beyaz mermer (Afyon şekeri) yanında mor damarlı beyaz mermer de çıkarılmaktaydı. Pavonazzetto ya da Paonazzetto adı verilen bu kıymetle mermer cinsinin genel olarak dünyada sadece İscehisar’da bulunduğu bilinmektedir.
Bu mermerin mor renginin, Attis’in kan lekeleri olduğu söylencesi ise yüzyıllardan beri Anadolu’nun mitolojik öykülerinden birisi olarak sürüp gitmektedir.
Roma döneminde lahit üreten üç önemli merkezden birisi Dokimeion’dur.
Ötekiler, Atina ve Roma kentleridir.
Dokimeion bölgeler üstü bir niteliğe sahip olup, MS 140-150 yıllarından itibaren İtalya, Suriye, Filistin, Atina, Rodos ve Girit gibi yerlere lahit ihraç etmeye başlamıştır.
Dokimeion lahitlerinin bugün bilinen sayısı 500 civarındadır.
Sütunlu, girlandlı ve figürlü lahitlerin üretiminde Marmor Phryium (Phrygia mermeri) ya da Marmor Synnadicum adı verilen mermer çeşitleri kullanılmıştır.
Sadece lahitler mi, elbette hayır, Dokimeion mermerlerinin kullanıldığı diğer bazı yerler: İstanbul Ayasofya kilisesi, Roma şehrindeki Pantheon ve Trajon Formudur. Bu mermer, mor pigmentin elde edilmesinin çok zahmetli ve pahalı olduğu dönemlerde çok popüler olmuştur. Dünyada mor renkte mermer sadece Docimeion’da çıkarıldığından bu mermere büyük ve görkemli yapıların inşasında çok talep olmuştur.
Evet, Bacakale alanında 1000 metre genişliğinde, 4500 metre uzunluğunda ve 260 metre kalınlığında mermer yatakları bulunmaktadır.
İscehisar zengin mermer yatakları MÖ 300 yıllarından bu yana bilinmesine ve antik çağda uzun süre kullanılmasına rağmen uzun bir süre atıl olarak kalmış, ancak Cumhuriyet döneminde 1945 yılında Anıtkabir ve TBMM’nin inşaatlarında kullanılmak üzere yeniden işletilmeye başlanmıştır.
Bacakale mevkiinde önceki yıllarda ortaya çıkan Roma dönemine ait mermer ocağındaki bir bölümü işlenmiş mermer bloklar, daha iyi korunabilmesi ve açık hava müzesi çalışmaları için ilçe merkezine nakledilmiştir.
Bu bloklar, 1 kilometre uzaklıktaki İscehisar ilçe merkezinde bulunan tarihi Selçuklu köprüsünün yanına getirildi.
Bu mermer bloklarda ilginç motifler ve desenler bulunmaktadır.
Mermer açık hava parkı yapılıncaya kadar, bin civarında mermer taş, köprünün yanında korunacakmış.
Bunun yanında, dokimeon kentinden ve ocaklardan çıkarılan 358 adet mermer eser, Belediye çabalarıyla merkezdeki meydan ve bulvarlara yerleştirilerek sergileniyor.
Ayrıca, buradan götürülen çok sayıda mermer eser koleksiyonu da günümüzde Afyonkarahisar Müzesinde sergilenmektedir.
DOĞLAT YAYLALARI
Doğlat köyü, il merkezine 48 km ve ilçe merkezine ise 26 km uzaklıktadır. Köyün eski ismi “Çerkesköy” dür.
Köyün iklimi karasal iklimdir. Köye ulaşım sağlayan yol asfalttır.
Doğlat yaylasında Uluslararası Türk Dünyası Bilim ve Kültür Şöleni Şenlikleri (Kafkas Şenlikleri) yapılmaktadır.
Bu şenliklerde Türkiye’deki Karaçay-Balkar Türkleri bir araya geliyorlar. “Dağlıların Büyük Buluşması” olarak bilinen şenliklere yoğun katılım gerçekleşir. Festivalde, Karaçay-Balkar Türklerinin yüzyıllardan günümüze kadar gelen halk oyunları oynanır.
Yöre insanı buraya piknik yapmaya gidiyor.
GİRESUNLULAR ŞEHİTLİĞİ-DOĞANLAR KÖYÜ
İlçe merkezine bağlı Doğanlar Köyünde Dedesivrisi Mevkiindedir.
Kurtuluş Savaşı sırasında 47’nci Alay tarafından ele geçirilen Dedesivri (Sivritepe) bölgesinde şehit düşen 14 Giresunlu için yapılan anıt ve mezarlar buradadır. Alayı Topal Osman komuta etmiştir. Topal Osman emrindeki 47 Alay; 26 Ağustos gecesi saat: 02.30’da başlayıp 36 saat süren taarruzda Yunan ordusunu Dedesivrisi mevkiinden atmıştır. O geceyi, 47 Alay bir taburu ile Kabaçkıran, iki taburu ile Dedesivrisi ve Evliya tepelerinde geçirmiştir.
47 Alay aynı gün şehit düşen arkadaşlarını, Dedesivrisi tepeye defnetmişler ve bir gün sonra Yunan ordusunu tekrar kovalamaya devam etmişlerdir
Aynı tepede savaşan Muharibler birliği üyesi Giresunlu Ahmet Halis Asal, hem savaş alanını gezmek hem de şehit düşen arkadaşlarının mezarlarını ziyaret etmek için 1964 yılında Doğanlar köyüne gelmiştir.
Dedesivritepe’deki mezarları ziyaret ettikten sonra birkaç günde Doğanlar köyünde kalmıştır. Burada yatan arkadaşlarına bir şehitlik yaptırmaya karar vermiştir. Ahmet Halis Asal’ın teşebbüsü ve Giresunlu Emekli Doktor Ali Rıza Erkan, Afyon Valisi Ahmet Balkan ile batı menzil komutanlığı ve Doğanlarlı köylülerin yardımıyla 1967 yılında şehitlik çevresi taş duvarlarla çevrilerek inşa edilmiştir.
Ahmet Halis Asal, bu şehitlikte kendisine de bir mezar yaptırmıştır. Vasiyeti üzerine bir manga askerle resmi tören niteliğinde cenaze töreni ile şehitliğe defnedilmiş ve arkadaşlarının yanında ebedi istirahatgaha çekilmiştir.
2000’li yılların başından itibaren Giresunlular bu şehitliğe yoğun bir şekilde ilgi göstermeye başlamış ve her yıl zafer haftasında şehitlerini anmak için akın akın buraya gelmeye başlamışlardır.
Afyonkarahisar şehri tanıtımı ve gezilecek yerlerle ilgili yazım için.
