Elbeyli Suriye sınırında, bu yüzden bu yazı bir gezi yazısı değil de bir tanıtım yazısı olarak hazırlanmıştır.
Çünkü, Elbeyli’nin şu an için turizm yönü geridedir, göçmenler ve Suriye sınırındaki güvenlik daha ön plandadır.
İlçe merkezi, Suriye sınırında bulunan Çobanbey Tren İstasyonuna 5 km uzaklıktadır. İlçe il merkezine 34 km uzaklıktadır.
TARİHİ
Elbeyli, Oğuzlar’ın Alkırevli boyunun “Elbeyli Türkmen” aşiretine mensup yörükler tarafından kurulduğu kabul edilir.
1040-1157 yılları arasında Büyük Selçuklu sınırlarında, sonrasında İlhanlılar, Dulkadiroğulları egemenliği altında, 1516’da Mercidabık zaferinden sonra Osmanlı hakimiyeti altına girmiştir.
Cumhuriyet döneminde 1931’de Suriye sınırı netleşince (bu dönemdeki ismi Alimantar) Carablus’un sınır dışı kalması ile Gaziantep’e bağlı köy olmuştur. 1995’te Kilis il statüsüne geçince yeniden Kilis’e bağlı bir ilçe olmuştur.
GENEL
Yörenin ismi neden “Elbeyli” dir?
Bölgede Türkmen aşiretleri yerleşiktir ve Osmanlı zamanında, aşiretin başına aşiret mensupları dışından bir bey atanmıştır. Böylece yörenin ismi “Elbeyli” olmuştur. Elbeyli Türkmenleri, Suriye Türkmenleridir.
Ancak buraya verilen ismin başka kaynaklarla da bağlantısı vardır. Osmanlı döneminde metinlerde söz konusu olan “İlbeyli” veya “İlbeglü” şeklindeki kişiler: handan sonraki rütbelilerdir. Yani bir makamdır.
Bu anlamda, Anadolu’nun bazı bölgelerinde bucak müdürü, vali ve mıntıka komutanına “el beyi” denilmektedir.
İlçenin en büyük özelliği, Suriye ile olan 24 kilometrelik sınır hattıdır.
Arazi yapısı düz ovadır. Dağ ve tepe yoktur. Denizden yükseklik 514 metredir. İklimi Akdeniz iklimine yakındır, buna bağlı olarak yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlı geçer.
Yine buranın en önemli tarafı: Suriyeli mültecilerin barındığı büyük bir konteyner kente sahip olmasıdır.
ELBEYLİ GEÇİCİ KONAKLAMA MERKEZİ
Bu merkez, Suriye’den ülkemize göç edenler için, 2013 tarihinde yapılmıştır. Merkezde 3560 konteynerler bulunmaktadır. Her konteyner 21 metre kare olarak planlanmıştır, iki oda, bir banyo, bir tuvalet vardır.
Yaklaşık 25 bin kişi kapasitelidir. Üst düzey güvenlik sistemi kuruludur.
NE YENİR
Buralara yolunuz düşerse ve yerel lezzetlerden tatmak isterseniz, bulamaç, katmer, sucuk hapısası, teşrübe, ekşili malhıta, lebeniye ve kilis tava yemenini öneririm.
Özellikle Kilis tava mutlaka tatmalısınız.
NE SATIN ALINIR
Buradan “yemeni” satın alabilirsiniz. Yemeni, üstü yumuşak deri, tabanı kalın deri olan ve köşkerler tarafından elde dikilen ökçesiz ayakkabıdır. El emeği göz nuru üretilen yemeniler, kaliteli doğal malzemeden yapılır, teri çekerek vücudun elektriğini alır, özellikle üstü havır denen oğlak derisinden yapılmış yemeniyi öneririm.
GEZİLECEK YERLER
Elbeyli ilçesinde 9 tane tarihi höyük vardır. Kültür Varlıkları Koruma Kurulu tarafından bu 9 höyük Sit alanı ilan edilerek koruma altına alınmıştır. Ancak, bu höyüklerle ilgili yaptığım araştırmalar sonucunda maalesef hiçbir resmi kayıt, fotoğraf yok, yani sanırım Elbeyli Suriye sınırına yakın, turizm değil başkaca sorunlar var, güvenlik daha ön planda geliyor.
Belki ileri de bir gün Elbeyli’nin tarihi ve turistik özellikleri de keşfedilir. Bu yüzden, ilçe sınırları içinde birçok höyük olmasına rağmen, ben de kısa bilgiler vermekle yetineceğim, Kilis yöresinde tek araştırma yapılan höyük, Oylum höyük.
ÇATAL HÖYÜK
İlçe merkezine bağlı Güvendik köyündedir.
Bölgede aktif kazılar öncelikle Oylum Höyükte yürütülmektedir. Höyüğün, bölge düzeyinde kültür katmanları taşıyan bir yerleşim olabileceği düşünülür. Yani farklı dönemlere ait yerleşim kalıntıları, mimari izler ya da materyallar içerebilir. Ancak hangi dönemlere ait olduğu, kaç katman bulunduğu, hangi kültürlere ait olduğu bilinmiyor. Bölgede toprak, tarım, şehirleşme ve doğal aşınma gibi etkenler höyüklerin yüzeysel tahribatına yok açmıştır.
TİLEYLİ HÖYÜK
İlçe merkezinin 2 km kuzeybatısında Taşlıbakar köyündedir.
Höyük üzerinde Geç Kalkolitik çağdan Bakır çağından itibaren yerleşme olduğu düşünülmektedir. Ancak detaylı kazı verileri, katman analizleri, hangi kültür evreleri barındırdığı gibi bilgiler mevcut değildir.
TEPECİK HARABESİ
İlçe merkezine bağlı Taşlıbakar köyündedir.
Burada yapılan yüzey araştırmalarında Kalkolitik döneme ve Ortaçağ’a ait seramik parçaları bulunmuştur. Ancak şimdilik kazı çalışmaları ya da detaylı analizler hakkında bilgi yoktur. Harabenin tam büyüklüğü, sınırları, yapısal kalıntıları (evler, duvarlar) hakkında net veriler yoktur.
OYLUM HÖYÜK
Kilis’in Oylum köyü civarında, Kilis-Gaziantep karayolu üzerindedir. Yüzölçümü yaklaşık 460 – 370 metrekaredir. İki ana yükseltisi vardır, kuzeydeki 22 metre, güneydeki 37 metredir. Bu iki yükseltiyi bir boyun birleştirir.
Geç Kalkolitik çağdan başlayarak, kesintisiz olarak iskan görmüştür. Yaklaşık MÖ 3500-3000’den itibaren yerleşme varlığı sürmüştür. İlk yüzey araştırmaları ve hazırlık çalışmaları 1985-1987 yılları arasında başlamış, kazılar ise 1988’den bu yana devam etmektedir.
Araştırmalarda: mezar buluntuları (Erken Tunç Çağına ait mezarlar, oda mezar tipleri gibi yapılar), yönetim yapıları (Hitit tabakası altında anıtsal/saraysal idari yapı izleri), Hitit kral mühürleri ve mühür baskıları gibi kültürel materyaller bulunmuştur.
Evet Oylum höyük, Bereketli Hilal bölgesinin kuzeybatı ucunda yer alıyor. Hem Anadolu ile Ön Asya’yı, hem de Suriye, Mezopotamya coğrafyasını bağlayan tarihi yollar üzerindedir. Bu yüzden sadece yerel değil bölgesel bir etkiye sahip yerleşimdir.
Yerleşimin sürekliliği: çok sayıda kültür katmanın varlığı, yazılı belgeler ve mühürler, idari ve sosyopolitik faaliyet izleri (örneğin: saray, anıtsal yapı gibi) onu geleneksel küçük höyük yerleşkelerinden ayırır.
KESMELİK MEZRASI
Yeşilyurt köyü kesmelik mezrasının kuzeyinde, kireç taşlı alanda Roma dönemine ait kaya oyuğu mezarlar ve ana kayaya oyulmuş çeşitli işlik alanları ve mekanları vardır, ancak bunlar define arayıcıları tarafından soyulmuştur.
Mezra alanı kireçtaşı bir zemin üzerine kuruludur. Tam olarak kaç mezar vardır, mezarların iç biçimleri, tarihleri, kemik ya da ölü gömme uygulamaları gibi detaylar açık olarak bilinmemektedir.
SAĞLICAK KÖYÜ
Köyün ismi 1917’de kaynaklarda “Küçük Şekib” olarak geçiyor. İl merkezine 3 km uzaklıktadır. Kilis il merkezine 31 km uzaklıktadır. Rakım 1814 metredir. Köy, Elbegli Türkmenlerine mensup bir Türkmen köyü olarak geçiyor.
Burada İl Özel İdaresi tarafından sağlanan kaynakla, kazılar yapılmaktadır. Kaçak kazılar sonucu Bizans dönemine ait mozaikler bulunmuştur.