Konya: İnsanlık tarihinin ilk yerleşim yerlerinden biri olan Çatalhöyük’ü bağrında barındıran Konya, tarihi akışı içinde, birçok medeniyetin izlerini taşımaktadır.
ULAŞIM
Ankara-Konya arası uzaklık: 258 km. İstanbul-Konya arası uzaklık: 668 km. İzmir-Konya arası uzaklık: 550 km. Antalya-Konya arası uzaklık: 323 km. Adana-Konya arası uzaklık: 356 km. Mersin-Konya arası uzaklık: 348 km. dir.
23 Ağustos 2011 tarihinde, Konya-Ankara arasında, hızlı tren seferleri başladı. Bu yüzden, sanırım Konya ilinin turizm potansiyeli zamanla artacak. Özellikle: Ankara insanının, Konya’yı tanıması, sık sık Konya şehrine gitmesi sağlanacak. Bence, gerek ulaşım ve gerekse turizm açısından, büyük bir hamle. Mutlaka 1 gün zaman ayırın ve Konya’ya gidin, Konya gerçekten turizm açısından, yani gezilip-görülmesi gereken yerler açısından çok zengin.
Şehir merkezinden 15 km. uzaklıktaki otogardan şehir merkezine: dolmuş, otobüs, tramvay ve taksi ile ulaşmak mümkündür. Ama özellikle, tramvay kullanmanızı öneriyorum.
Konya’ya hava yolu ile de ulaşmak mümkün. Her gün karşılıklı olarak: İstanbul-Konya-İstanbul seferleri yapılmaktadır. Şehir merkezinden hava alanına, THY servisleri ve taksi ile ulaşabilirsiniz.
GENEL
İlin topraklarının büyük bölümü, İç Anadolu’nun yüksek düzlükleri üzerine rastlar. Güney ve güneybatı bölümleri, Akdeniz bölgesine dahildir. Nüfus yoğunluğu bakımından: Türkiye’nin beşinci büyük ilidir. Yüzölçümü bakımından değerlendirildiğinde ise: Türkiye’nin en büyük yüzölçümüne sahip olan ilidir. İl sınırları içinde: Türkiye’nin en büyük: aliminyum (boksit) ve magnezit yatakları bulunmaktadır. Rakım ortalama: 1011 metredir.
Konya, tarihi İpek Yolu’nun en önemli ticaret ve konaklama merkezlerinden biri olmuştur.
SELÇUK ÜNİVERSİTESİ
Selçuk Üniversitesinin tarihini yazarken 12 Şubat 1907 tarihine kadar geriye gitmek mümkündür. Bu tarihte açılan Konya Hukuk Mektebi, Konya’da Üniversite tarihi için ilk önemli adım sayılabilir. Dönemin Anadolu’sundaki tek hukuk mektebi olan bu okul, 15 Mart 1919 tarihinde kapanmıştır.
Selçuk Üniversitesi, 1962’de açılan Selçuk Eğitim Enstitüsü ve Yüksek İslam Enstitüsü ile üniversite olma yolunda ilk adımı atmış, 1975 yılında yürürlüğe giden 1873 sayılı kanun ile resmen kurulmuştur.
İlk olarak Fen ve Edebiyat Fakülteleri olmak üzere 2 fakülte, 7 bölüm, 327 öğrenci ve 2 öğretim üyesi ile eğitim-öğretim hayatına başlayan üniversite, bugün dev bir eğitim kurumuna dönüşmüştür.
Bugün üniversite bünyesinde 23 fakülte, 7 Enstitü, 5 yüksekokul, 1 devlet konservatuvarı, 23 meslek yüksek okulu ve 53 araştırma merkezi bulunmaktadır. Öğrenci sayısı 70 binin, personel sayısı ise 7 binin üzerindedir.
Keykubat Kampüsü:
Konya şehir merkezindedir. 14.5 milyon metrekare büyüklüğündedir. Bu haliyle Türkiye’nin en büyük kampüslerinden biri olma özelliği taşımaktadır. Kütüphane 1977 yılında kurulmuş olup akademisyen Hamdi Ragıp Atademir’in 26 bin ciltlik kişisel kitap koleksiyonunu Selçuk Üniversitesine bağışlamasıyla oluşturulmuştur.
Öğrenci Yaşam:
Her yıl Mayıs ayında, 19 Mayıs Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramını da içine alacak şekilde 6 gün süren Selçuk Üniversitesi Bahar Şenliği düzenlenmektedir.
KONAKLAMA
Konya’da, iki adet beş yıldızlı otel, beş adet dört yıldızlı otel, altı adet üç yıldızlı otel ve ayrıca, çeşitli otel ve moteller, pansiyonlar bulunmaktadır.
TURİZM
Konya’ya: 2015 yılında, 1.500.000 ve 2016 yılında, 1.400.000 civarında turist gelmiştir. Gelen turistlerin büyük bölümü yerli turist olup, yabancı turistlerin oranı: yüzde 25 civarındadır. Özellikle: Japonlar, Koreliler ve Almanlar geliyorlar.
TARİHİ
Konya tarihi süreç içinde: Hitit, Frig, Lidyalılar ve daha sonra İskender’in istilasına uğramıştır. Daha sonraları ise, Anadolu’da Roma hakimiyeti sağlanınca, Konya İkonium olarak varlığını sürdürmüştür. Antalya’dan Anadolu’ya çıkan Hıristiyan azizlerden St. Paul ; önce Antiochia (Yalvaç) ve daha sonra İkonium (Konya)a gelmiş. Çünkü, bu dönemde: bölgede: Lystra-Derbe (Hatunsaray), Laodika (Ladik) ve Sille, önemli Bizans yerleşim yerleridir.
İslamiyet’in Anadolu’da yayılması ile Bizans’a Arap akınları başlar. Emeviler ve Abbasiler, bu akınları, Konya üzerinden yaparlar.
Roma döneminde: kent, Romalı Valiler tarafından yönetilir. Yerli halk, Roma egemenliği altında, yüzyıllar boyunca yaşar. Siyasal hakimiyet kurulduktan sonra, kent biraz büyür ve ek işlev kazanmaya başlar. Roma imparatorluğunun parçalanması ve Doğu Romanın Bizans ismiyle siyasal alanda boy göstermeye başlamasıyla, Konya garnizon olarak yıllarca idare edilir.
MS. 1077 yılında, Kutalmışoğlu Süleyman Bey tarafından, Bizans’ın elinden alınır. Daha sonra, 1097 yılında, I. Haçlı seferi sırasında İznik kaybedilince, başkent, Konya’ya taşınır. Böylece: İslam-Türk Medeniyeti Tarihi başlamış olur. Bunun sonucunda, şehirde, büyük bayındırlık etkinlikleri başlar, medreseler, camiler, kütüphaneler yapılır.
1190 yılında, 3.Haçlı seferinde, Alman imparatoru Friedrik Barbarossa, Konya’yı kuşatırsa da şehri ele geçiremez. Konya, Selçuklular tarafından ele geçirildiğinde, şehir, Alaaddin Tepesi ve civarındaki dar bir alanda bulunuyordu. Pazar yerleri, hanlar, ham madde satan dükkanlar ile bunları işleten sanatkarlar, işlevlerini bu dar alanda yürütüyorlardı. Şehir kısa zamanda gelişince, oturum alanları batıya doğru uzar ve şehrin savunması zorlaşır.
Takip eden tarihi süreçte: Konya, bir süre Karamanoğlu egemenliği altında kalır. Ancak: burayı ele geçirmek için mücadele eden; Karamanoğlu-Osmanlı çekişmeleri, burada, yüzyıllarca sürecek olan karanlık günlerin başlangıcı olur.
1387 yılında, Osmanlı Padişahı I. Murad, şehrin önlerine gelir. 1398 yılında oğlu Yıldırım Beyazıt, şehre girip, Karaman Devletine son verir. Ancak, 1402 Ankara Savaşı felaketinden sonra, Karamanoğlulları Beyliği, yeniden kurulur. Konya, Fatih Sultan Mehmet’in Karamanoğulları Beyliğini ortadan kaldırdığı 1465 yılına kadar Osmanlı-Karaman mücadeleleri devam eder.
Fatih, 1470 tarihinde, imparatorluğun 4’ncü eyaleti olarak, Karaman Eyaletini, merkezi Konya şehri olmak üzere kurar. Eyalete, ilk zamanlarda, Osmanlı şehzadeleri, vali olarak atanır. 17’nci yüzyılda, eyalet, 11 sancaklı ve 80 metre kare büyüklüğe ulaşır. Tanziman döneminde, eyalet için Karaman adı yerine “Konya” kullanılmaya başlar.
Anadolu-Bağdat demir yolu: 1895-1896 yıllarında Konya’ya ulaşır ve 1901 yılında, Avlonya’lı Ferit Paşanın Konya’ya vali olarak tayin edilmesiyle hız kazanır. Şehrin fiziki dokusu değişir. 1912 yılında, başlamak üzere, mimari tarzında çatılı ve kagir binalar inşa edilir. Ulaşıma atlı tramvay dahil edilir ve 1924 yılında, ilk elektrik fabrikası açılır.
1950 yılından itibaren şehirde yenilik hareketleri başlar. Şehrin sanayileşmesi ile bugünkü modern Konya’nın hazırlanmasına yardımcı olmuştur.
Bugün, Türkiye’nin sayılı büyük şehirlerinden olan Konya, milyonluk nüfusu, fabrikaları, köprüleri, yolları ile modern bir şehirdir.
KONYA HAKKINDA EFSANE: ŞEHRİN İSMİ
Bir zamanlar, bu şehre “Medüz” denilen bir canavar musallat olur. Tanrı Zeus’un oğlu Perse; Medüz’un başını keserek, şehri kurtarır. Şehir halkı da: Perse’nin bir heykelini, şehrin meydanına dikerler. Bundan sonra: şehrin ismi, “heykel şehri” demek olan “İkonium” olur. Konya ilinin Latincede adı: Iconium’dur.
NE YENİR
Konya’nın dışarı yemekleri olarak üç yiyecek dikkati çeker. Bunlar: Fırın kebabı, etli ekmek, peynirli pide. Bu üç yiyecek, Konyalıların olduğu kadar, yabancıların da ilgisini çeken yiyeceklerdir.
Fırın kebabı: kilo ile satılıyor. Arzunuza göre: 100 gr. İsteyerek, tadına bakabilirsiniz, yanında kuru soğan ile servis ediliyor. Etli ekmek ise: üç türü var. Bunlar: içindeki malzemeye göre değişen: Bıçakarası, Mevlana, peynirli.
Bunun dışında yöreye has yemekler şunlardır: Bamya çorbası, Çebiç (kuzu etinden yapılır), su böreği, Sac arası (bir tür tatlı)
Hiçbir yiyecek, Konya’da etli ekmekle rekabet edemez. Her ne kadar ülkemizin çoğu yerinde, etli ekmek yapan bir kısım restoran açılsa da, Konya’da yapılanı inanın bir başka.
Eğer kırmızı ete karşı sıkıntınız yoksa, Fırın Kebabı deneyin, aksi halde, etli ekmek. Ama; etli ekmek demelisiniz, etli pide derseniz, size ters ters bakarlar.
KONYA ŞEHİR İÇİ GEZİ PLANI
1.GÜN
Şehir gezimize: bulunduğunuz yerden, herhangi bir araç ile ulaşacağınız: Zafer Meydanından başlamalısınız. Zafer Meydanı: Konya’daki Selçuklu dönemi izlerinin en yoğun görülebileceği bir yer. Meydan: tamamen 12’nci yüzyıl eserleriyle dolu.
Bunlar
1. Alaaddin Camii.
2. Karatay Medresesi.
3. İnce Minare,
4. Selçuklu Köşk kalıntısı.
Meydanın tam ortasında: Alaaddin Camii var. Alaaddin Tepesinden şehre bakan caminin hemen alt tarafında, Selçuklu köşkü bulunuyor.
ALAEDDİN TEPESİ
Konya ovasının batı kenarındaki dağların son yamaçlarına yakın bir mevkide yer alan, 450 x 350 m boyunda, 20 m yüksekliğinde oval planlı bir höyüktür. Şehrin tarihi boyunca gelişimi bu tepenin çevresinde şekillenmiştir.
Bizanslılar zamanında iç kale bu tepede idi ve surları tepenin eteklerini kuşatıyordu.
Gelelim Selçuklu dönemine:
Konya, Selçukluların başkenti olunca, Sultan Alaeddin bir cami yaptırmak ister. Bunun için; şehir meclisi, şehrin ortasında bir tepe oluşturulmasını ve bu tepenin üzerine, cami yapılmasını kararlaştırır. Bu tepenin oluşturulması için: bir toprak vergisi konur.
Şehirde oturan herkes, hissesine düşen toprağı: çuval ve torbalarla getirir ve Alaeddin Tepesi ortaya çıkar. Caminin inşaatına başlanır. Bir gün, Sultan Alaeddin, tepeye çıkar ve şehre bakar. Şehir halkının evlerinin damlarında, yarı çıplak yattıklarını görür. Bunun üzerine: tepeye yalnız caminin yapılmasını, Sarayının ise, tepenin eteklerine yapılmasını ister.
Şehrin en merkezi yeridir. Dümdüz ovanın içinde, yapay bir tepedir. Eski kalenin ve Sarayın bulunduğu yer, kaleden kalma birkaç taş hala ayaktadır. İçerisinde, harika çay bahçeleri vardır.
ALAEDDİN CAMİİ
Alaeddin Tepesinde ve şehrin iç kalesini oluşturan höyüğün kuzey-doğu yamacında yer alan eser, avlusundaki iki türbeyle beraber bir külliyeden ibarettir. Konya’daki Selçuklu yapılarının en büyük ve anıtsal örneğini teşkil eden yapı, aynı zamanda Selçuklu başkentinin de en eski camii olup vakfıye ve vesikalarla “Cami-i Atik”, “Cami-i Sultan” gibi isimlerle de anılmaktadır.
Yapımı iki aşamada gerçekleşmiştir. İlk aşama: I Mesud döneminde başlayıp onun ölümünden sonra yerine geçen II Kılıçarslan’ın caminin avlusuna bir kümbet inşa etmesiyle son bulmuştur. Yaklaşık 26 yıl sonra I İzzeddin Keykavus yapıyı genişletmeye başlamış, ölümü üzerine yarım kalan inşaat I Alaeddin Keykubad’ın saltanatının ilk yıllarında tamamlanmıştır. Caminin esas cümle kapısı üstündeki 3 satırlık Arapça kitabede de eserin Sultan Alaeddin Keykubad zamanında 617 (1220) yılında Atabeg Ayaz’ın nezaretinde tamamlandığı bildirilmektedir.
Mimarı:
Caminin mimarı Suriye’den Anadolu’ya gelen ve bazı Selçuklu devlet adamlarının yaptırdığı mimari eserlerde de çalışmış bir mimar olan Muhammed Havlan ed-Dımaşki’dir. Mimarın adına biri Alaeddin Camii, diğeri Konya-Aksaray yolu üzerindeki Sultan Han kitabelerinde olmak üzere iki kitabede rastlanmaktadır.
Mimari özellikleri:
Alaeddin Camii, günümüzde düzgün olmayan avlulu, doğu-batı doğrultusunda uzanan bir dikdörtgen plana sahiptir. Yapıya daha sonra eklenen bölümler, tepenin topoğrafik özelliklerinden ötürü asimetrik plana dönüşmüştür. Yapıya giriş dört yönden sağlanır, kapılardan biri harimin doğu cephesinde, diğer üç kapı kuzey avlu duvarındadır.
İki farklı dönemde inşa edilen yapıda 3 farklı iç mekan düzenlemesi görülür. I Mesud döneminde başlayıp II Kılıçarslan’ın saltanat döneminde tamamlanan mekan kubbe ile örtülüdür. Batıda ve doğudaki bölümlerin yapısını ise I İzzeddin Keykavus döneminde başlanmıştır. I Alaeddin Keykubad döneminde tamamlanmıştır. Bu bölümlerdeki düz toprak dam örtüyü taşıyan tuğla kemerler, farklı dönemlere ait çeşitli sütun ve sütun başlıkları ile taşınmaktadır.
Minber:
Caminin içinde çok değerli ahşap bir minber vardır. Bu minber abanoz ağacından Ahlatlı Usta Hacı Mengüberti tarafından yapılmıştır. Minberin küfi yazılı kitabelerinde Sultan I Mesud ile oğlu II Kılıçarslan’ın adları ile sanatkar ustanın ismi yer almakta, ayrıca burada 550 (1155) tarihi de tespit edilmektedir.
Mihrap ve süslemeler:
Mihrap payandalarla desteklenmiş olup dışa taşkın olarak inşa edilmiştir. Yapının portalı renkli taşlar ve mermer kullanımıyla zenginleştirilmiş, geometrik geçmelerle hareketlendirilmiştir. Mimari süslemeler bakımından yapının en önemli yeri kubbeli mekandır. Kıble duvarındaki mihrabın orta bölümünde, Osmanlı çağının sonlarına doğru ve Sultan II Abdülhamid zamanında Konya valisi Sururi Paşa tarafından 1889 yılında mermer bir mihrap kütlesi ilave edilmiş, mihrabı çevreleyen bordür ve silmelerdeki dökülmüş çini mozaik kaplamanın yerine de alçı üzerine kalem işi boyalamalar yapılmıştır.
Avlu ve Türbeler:
Avlu, caminin kuzeyinde olup kesme taştan yapılmış duvarla çevrilmiştir. Avlu içerisinde II Kılıçarslan ile I İzzeddin Keykavus’un inşa ettirdiği iki kümbet bulunmaktadır. Kümbetler, harimin genişletilmesi sırasında kısmen cami içerisinde kalmıştır. Doğudaki ongen kümbet, II Kılıçaslan’a aittir.
II Kılıçarslan’ın caminin avlusuna inşa ettirdiği kümbet, Selçuklu hanedanının büyük kısmının mezarı olmuştur. İçinde günümüzde sekiz sanduka vardır. Sandukalardan birinin II Kılıçarslan’a ait olduğu bilinir.
Osmanlı dönemi ve restorasyon:
Alaeddin Camii, II Abdülhamid tarafından yaptırılan tamir ve bazı değişikliklerden sonra, savaş yıllarında askeri işlere tahsis edilerek kapatılmıştır. En son 1980 yılında başlayan uzun ve köklü bir restorasyon çalışmasıyla ibadete kapanan cami, 1996 yılında tamamlanarak hizmete açılmış olup halen ibadete açıktır.
SELÇUKLU KÖŞKÜ-II KILIÇARSLAN KÖŞKÜ:
Selçuklu köşkü, Alaeddin Tepesi diye de bilinen höyük alanını çevreleyen Selçuklu surlarının bir kulesi üzerine yerleştirilmiştir. Bu köşk aynı zamanda sarayın da cihannüması (seyir yeri) şeklindedir. Malzeme olarak kesme taş ve tuğladan yapılmış olan köşkün çevresi balkon ile çevrilidir.
İç kalenin kuzey eteğinde bulunan Sultan Kılıçarslan Köşkü, muhtemelen II Kılıçarslan’a aittir. Köşk, Alaeddin Keykubat I zamanında genişletilerek tamir edilmiş, kare bir plan üzerine harç ve tuğlalarla 2 kat olarak yapılmış, altı kat kerpiç ve molozlarla takviye edilmiştir. Evliya Çelebi’nin aktardığına göre: bir deprem görmüş, aldığı hasar sonucu da Alaeddin Keykubat döneminde hem onarılmış hem de genişletilmiştir. Bu nedenle Alaeddin Köşkü olarak da adlandırılmaktadır.
Mimari Özellikleri:
İki katlı olanak inşa edilen yapının alt katında hizmet odaları ve depo bölümleri bulunurken, üst kat daha çok dinlenme ve sosyal amaçlar için kullanılmıştır. Köşkün planı oldukça düzenli ve simetrik bir yapıya sahiptir. Odalar arasında geniş bir salon bulunur. Bu salon Sultan ve misafirler için bir araya gelme yeri olarak tasarlanmıştır.
Sultan II Kılıçarslan tarafından, İç kale kısmındaki sur kuleleri içinden bir tanesi genişletilip yaklaşık 10 m uzunluğunda bir köşk yaptırılmıştır. Ancak bu köşke ait doğu duvarının bir kısmı dışında günümüze gelebilen başka bir kısmı olmamıştır.
Eşsiz Çini süslemeleri:
Anadolu’da 12 yüzyıl ortaları gibi erken tarihlerden itibaren izlenebilen çinilerin en önemlileri saray kazılarında ortaya çıkarılmıştır. Bu kapsamda en erken örnekler, Konya II Kılıçraslan köşkü kalıntılarında ele geçmiştir. Burada bulunan “minai tekniğindeki” çini kaplamalar, İslam sanatında nadir görülür.
Sır üzerinde kullanılan mine boyalar dolayısıyla “Ninai” olarak adlandırılan bu teknik, çok renkliliğinden dolayı “heft renk (yedi renk)” tekniği olarak bilinir. Sekiz köşeli yıldız, altı köşeli yıldız, haçvari ve kare formlu levha çiniler üzerindeki bitkisel süslemeler ve sarayla ilgili sahneler tasvir edilmiştir. Tahtında oturan hükümdarlar, atlı avcılar, kadın figürleri ve fantastik yaratıklar gibi devrin zengin ve renkli dünyası yansıtılmıştır.
Geometrik çerçeveler ise süslenmiş süvari figürü ile büyük kare çiniler minai tekniğinde yapılmıştır. Bazılarında insan tasvirleri olup oturup çalgı çalan insanlar ile kanatlı aslan figürleri de gene çinilerde kullanılmıştır.
Günümüzdeki Durumu:
Köşk bugün harap olmuş bir duvar parçasından ibarettir. Son olarak 1961 yılında bu tek duvarın beton bir şemsiye ile muhafazası yoluna gidilmiştir. Yapıda bulunan çinilerin günümüze kadar gelebilen bazı kısımları koruma altına alınarak Konya Müzesine taşınmış ve o alanlarda sergilenmektedir.
KARATAY MEDRESESİ/MÜZESİ
Alaeddin Tepesi eteğinde Kemaliye Medresesi karşısında yer alan yapı, merkezi avlusunu örten kubbesi ve çini dekorasyonundaki zenginlik ve incelik bakımından diğer medreselerden ayrılır.
Merkezi kubbeli medreselerden biri olan Karatay Medresesi, mimarisi ve iç yüzeylerindeki çini kaplamaları ile Anadolu Selçuklu mimarisinin en güzel örneklerinden biri olarak Konya’da yaklaşık 40 yıl devlet hizmetinde bulunan Celaleddin Karatay bin Abdullah tarafından inşa ettirilmiştir.
Medreseyi inşa ettiren Celaleddin Karatay’ın Selçuklu hükümdarları tarafından azat edilerek Konya’ya yerleşen ailenin çocuğu olduğu iddia edilmiştir. Vakfıyede isminin yanında geçen “eş-şehri” ifadesinden Konyalı olduğu anlaşılmaktadır. 1254 yılında Kayseri’de hastalanarak öldükten sonra Konya’ya getirilmiş ve medrese içinde kendisi için hazırlanan türbeye defnedilmiştir.
Medresenin Selçuklu devrinde Konya’nın kültür hayatında önemli bir yer tuttuğu, Mevlana Celaleddin-i Rumi çağı derviş ve fakihlerinin bir buluşma ve toplantı yeri olduğu kaynaklardan anlaşılmaktadır.
İnşa Tarihi:
Çini Eserler Müzesi olarak kullanılan Karatay Medresesi, Selçuklu Sultanı II İzzeddin Keykavus zamanında Emir Celaleddin Karatay tarafından 1251 yılında yaptırılmıştır. Mimarının Muhammed bin Havlan olduğu tahmin edilmektedir.
Mimari Yapısı:
Medrese, Selçuklular devrinde hadis ve tefsir ilimleri okutmak üzere “Kapalı avlulu medrese” gurubunda beden duvarları taştan, kubbe ve tonozlar tuğladan inşa edilmiştir. Sille taşından inşa edilmiştir. Tek katlıdır.
Kapalı avlulu ve tek eyvanlı medreseler gurubundandır. Medresenin doğu cephesinin güney ucunda bulunan taç kapı, beyaz ve gri mermerlerle kaplanmıştır. Gerek mimari kuruluşu, gerekse malzeme ve kompozisyonu ile Türkiye Selçuklu portal geleneğinden ayrılarak farklı bir karakter ortaya koymaktadır.
Medresenin sanat literatüründe en iyi tanınan eserlerin başında yer almasının başlıca sebeplerinden birisi de bu taç kapının estetiği, süslemedeki sadelik ve olgunluğu, taşçılık sanatının bütün güzellik ve inceliğini ihtiva etmesidir. 19 yüzyıldan beri seyyah ve araştırmacıların eserlerini süslemiş, bazen gravür, bazen suluboya, çoğunlukla da fotoğraflarla tanıtılmıştır.
Eşsiz Kubbe ve Çini süslemeler:
Medrese avlusunun üzeri, merkezinde aydınlık feneri bulunan ve mozaik çinilerle kaplı kubbe ile örtülüdür. Kubbe kasnağında duvarların üst kısımlarındaki bordürlerde ve hücre kapıları üzerindeki panolarda ayetler yazılıdır.
En alttan başlayarak tepe açıklığına kadar büyük bir düzen içinde istiflenen 24 kollu yıldızlar farklı düğümlerle birbirine bağlanarak sistemi tamamlamaktadır. Karatay Medresesinin kubbesi grafik düzeni ve renk seçimi bakımından son derece anlamlıdır. Parıldayan yıldızlarla gökyüzü izlenimi, bir yandan kozmogonik bir anlamı vurgularken öte yandan mozaik çini tekniğinin ulaşabileceği sınırları göstermektedir. Çinilerde kullanılan renkler turkuaz (firuze), lacivert ile siyahtır.
Türbe:
Eyvanın güneyindeki kubbeli hücre Celaleddin Karatay’ın türbesidir. Eyvanın kuzeyindeki kubbeli hücre daha önce yakılmış olup 2006 yılında yapılan kurtarma kazısı ve restore çalışmalarından sonra tamamlanmıştır.
Çini Eserler Müzesi
Karatay Medresesinin Konya’nın merkezinde bulunan, Kubadabat Sarayı kazılarından çıkarılan ve çevre illerden derlenen çini eserlerin sergilenmesi amacıyla kurulmuş ve 17 Aralık 1955 tarihinde ziyarete açılmıştır.
Müzenin Karaya Medresesinde kurulmasının başlıca sebebi, bu Selçuklu binasının özellikle çok zengin çini süslemeleri yönünden başlı başına bir müze niteliğinde olması, böylece sergilenen eserlerle sergilendikleri mekan arasında tam bir uyum sağlanmasıdır. Müzede 5000 dolayında çini, seramik ve stuko (alçı kabartma) bulunmakta, ancak bunların yarıdan fazlası sergilenmektedir.
Müzede sergilenen eserler:
Müzede: Selçuklu, Beylikler ve Osmanlı dönemine ait çini ve seramikler, özellikle Kubat-Abad Sarayı çinileri, alçı süsleri, dolaplar, çini tabaklar ve kandiller teşhir edilmektedir.
Ayrıca Orta Asya hayvan üslübunun İslami devirde de devam ettiğini gösteren av köpeği, panter, tavşan, antilop, dağ keçisi, eşek, ayı, at, sincap, ördek ve avcı kuşlar gibi hayvanlar da bolca resmedilmiştir. Çoğu Kabadabad’dan gelen çini kaplar genellikle derin kaseler ve yayvan tabaklar şeklinde olup daha çok sır altı tekniğinde yapılmıştır.
Müzede ayrıca Büyük Saray’da bulunan geniş cam tabağın ortasında bitkisel bir rozet, kenarda ise yazı sıraları dolaşmakta, altın yaldıza da bolca yer verildiği dikkati çeken cam eserler de sergilenmektedir.
İNCE MİNARE MEDRESESİ-TAŞ VE AHŞAP ESERLER MÜZESİ
İnce Minareli Medrese, Selçuklu ilçesinde, Alaeddin Tepesinin batısındadır. Beyhekim Mahallesindedir.
Anadolu medreseleri içindeki bilimsel işlevinin yanında mimarisiyle de ayrı bir öneme sahip olan bu medrese, estetik açıdan özellikle taç kapısı ve minaresiyle dikkat çeker.
Selçuklu Sultanı II İzzeddin Keykavus döneminde Vezir Sahip Ata Fahrettin Ali tarafından hadis ilmi öğretilmek üzere, 1264 yılında inşa ettirilmiştir. Yapının mimarı Keluk bin Abdullah’tır.
Mimari Yapısı:
Darü-l Hadis olarak bilinen medrese, Selçuklu Devrinin kapalı avlulu medreseleri gurubundandır. Fazla abartılı şekilde öne doğru 5.5 m çıkıntı yapan portal kütlesi, adeta bir eyvan gibi düzenlenmiş sıra dışı özelliğe sahip giriş koridoru ve iç kapısıyla değişiklik gösterirken, girişin karşısındaki ana eyvan ve bitişiğindeki kubbeli hacimler, havuzlu iç avlunun üstündeki aydınlık fenerli kubbesi ve yanlarda karşılıklı sıralanan öğrenci odalarıyla geleneklere bağlı bir plan şeması ortaya koymaktadır.
Kubbe alanına geçişte pandantifler kullanılmıştır ve kubbe kasnağında “El-Mülkü-Lillah” ile “Ayet’el Kürsi” yazısı görülmektedir.
Eşsiz Taç Kapısı:
Eni 6, boyu 10 m yi aşan taç kapının cephesindeki geometrik ve bitkisel bezemenin nefis bir sülüs yazıyla tamamlanarak mükemmel bütünlüğe ulaştığı bir başka benzerine rastlamak mümkün değildir.
Üst tarafta yuvarlak iki madalyon içinde, medresenin mimarı Kelük bin Abdullah’ın ismi vardır.
Selçuklu taş işçiliği şaheserlerinden olan taç kapı üzerindeki kabartmalı geometrik ve bitkisel bezemelerle birlikte Selçuklu sülüsüyle yazılmış “Yasin ve Fetih” sureleri vardır.
“Selçuklu taç kapılarının Türklerin göçebe devrindeki konutlarını oluşturan süslü çadır kapılarının taşa uyarlanmış şekli olduğu” düşüncesiyle İnce Minareli Medrese’nin taç kapısıyla çok daha yakın bir örtüşme göstermekte, gerek buradaki tasarım gerekse arkasındaki aydınlık fenerli kubbesiyle Orta Asya çadır çeşidi olan “topak ev” i çağrıştırmaktadır.
Minare:
Medrese binasına adını vermiş olan minare bölümünde alt kısımdaki kaide kesme taş kaplamalıdır. Minarenin gövdesi tamamen tuğla ile örülmüş olup turkuaz renkli beyaz hamurlu tuğlalarla örtülmüştür. Minarenin binanın yapıldığı dönemde iki şerefeli inşa edildiği bilinmekle birlikte, 1901 senesinde binaya düşen yıldırım nedeniyle şerefenin biri zarar görmüştür.
Yıldırım isabetiyle minaresi ile birlikte yıkılmış olan mescidi, son cemaat mahfeli ile bir hücresi aslına uygun olarak restore edilmiştir.
Tarihsel Süreç ve Restorasyonlar:
18 yüzyıl başlarında Konya’da yaşanan depremde zarar gören medrese, 1714 yılı ve sonrasında çeşitli onarımlar geçirmiştir. 20 yüzyılın başlarına kadar zor şartlar altında olsa da eğitim-öğretim görevini sürdürmüştür. 1924 yılında Kanunla kapatılınca kaderine terk edilerek hızla yıpranmaya başlamıştır. 1954’de başlayan 2 yıllık onarımla tekrar kullanılır hale getirilen medrese, 1956 yılında “Taş ve Ahşap Eserler Müzesi” olarak hizmete açılmıştır.
Müzede sergilenen eserler:
Medresenin güneyinde özel bir sundurma altında tutulan eserlerin büyük bölümü, Konya ve çevresinden derlenen Selçuklu, Beylikler ve Osmanlı dönemlerine ait mezar taşları ile yıkılmış türbelerden getirilen lahitlerdir. Bunların çoğu I Alaeddin Keykubat’ın yaptırdığı Konya dış surlarından ve şehir merkezindeki Akıncı Mescidi, Şekerfüruş Mescidi gibi Selçuklu yapılarından gelmiştir.
Müzede Selçuklu ve Karamanoğlu devrine ait taş ve mermer üzerine oyma tekniğiyle yazılmış inşa ve tamir kitabeleriyle Konya Kalesine ait yüksek kabartma rölyefler sergilenmektedir.
Çift Başlı Kartal ve Kanatlı Melek
Başkenti Konya olan Selçukluların sembolü çift başlı kartal ve kanatlı melek figürlerinin en güzel örnekleri de müzede sergilenmektedir.
Ahşap Eserler:
Bu koleksiyon son restorasyon sırasında taç kapı ile minare arasında ortaya çıkarılan bir odada sergilenmektedir. Eserler Selçuklu, Beylikler ve Osmanlı yapılarından alınan kapı-pencere kanatları ile Osmanlı dönemi evlerinin tavan göbeklerinden oluşmaktadır. Ahşap oyma mimari parçalar Beyhekim Mescidi, Eşrefoğlu Camii ve Mevlana Dergahı gibi çeşitli yapılardan getirilmiştir.
Müzenin önemi:
Artık tamamıyla yok olarak günümüze ulaşmayan Konya Kalesinin figürlü taş kabartmaları ile kitabeli parçaları müzeye ayrı bir zenginlik katmış, farklı bir değer kazandırmıştır. Selçuklu, Beylikler ve Osmanlı dönemlerine ait 200 civarında taş ve ahşap eser sergilenmektedir.
Evet, buradan “Mevlana Müzesi” bölgesine geçiyoruz. Sırada: Mevlana Müzesi gezisi var. (Mevlana Müzesi, sitede başka bir sayfada ayrıntılı olarak anlatılmaktadır. Oradan inceleyebilirsiniz)
Mevlana Müzesi ayrıntılı tanıtımı yazıma ulaşmak için.
2.GÜN
Evet, bugün sabah: Arkeoloji Müzesini gezin. Müzede: ünlü Herakles Lahdi ve Konya ve çevresinden çıkarılan birçok antik dönem eseri görebilirsiniz.
Tek katlı bir yapı olan müze binası, küçük olduğu için, bahçesinde de eserler var.
Zafer tanrıçası Nike, Doğanhisar-Lystra-İconium yazıtları, Muzur tanrı Pan kabartması, Müze Bahçesinde görebileceğiniz eserler. Ayrıca, müze bahçesinde, Roma dönemi lahitleri mermer işçiliğini görecek ve tek kelimeyle büyüleneceksiniz.
Özellikle: MS.250-260’lı yıllara ait Herakles Lahdi, sidamara tipinde. Yine lahidin kapağında, Herakles’in figürü bulunuyor. Ayrıca lahit çevresi, Herakles’in tanrılar tarafından verilen görevleri yerine getirişini gösteren figürlerle donatılmış. Muhteşem bir sanat ve işçilik örneği olarak orada duruyor. Gidin görün.
ARKEOLOJİ MÜZESİ
Anadolu’da kurulan ilk arkeoloji müzesi ve İstanbul Arkeoloji Müzesinden sonra Türkiye’de açılan ikinci arkeoloji müzesidir. Özellikle Roma dönemine ait mermer lahitler açısından dünyaca ünlü bir müzedir. Müzede 12.284 arkeolojik, 539 adet mühür baskısı olmak üzere 12.823 adet eser sergilenmekte ve 12.013 adet eser de depolarda muhafaza edilmektedir.
Sergi Salonları:
1-Prehistorik Eserler Salonu- Neolitik çağ eserleri (MÖ 6500-5300) :
Erbaa, Süberde ve Çatalhöyük kazılarında bulunan eserlerle birlikte, elde yapılmış pişmiş toprak kaplar, obsidyen ve çakmak taşından yapılmış ok ve mızrak uçları vardır. Eski Tunç Çağı eserleri (MÖ 3000-1950) çoğunlukla Sızma ve Karahöyük kazılarından çıkarılan eserlerdir.
2-Demir çağı salonu:
Konya’nın merkezindeki Alaeddin Tepesinde bulunan üzeri figürlü Frig devri kaplar, Konya’nın Karapınar ilçesinin 20 km kuzeydoğusundaki Kıcıkışla’da çıkarılan yine Frig devri boyalı kaplar, Urartulara ait bronz fibulalar ve üzeri figürlü plakalar bulunur.
3-Roma çağı ve Bizans Salonu:
Beyşehir ilçesi Yunuslar köyünde bulunan Sidemara tarzı sütunlu mermer Herakles Lahdi (MS 250-260) ile Konya’daki İocnium nekropolünde bulunan Sidemara tarzı sütunlu ve Pamphylia tipi girlandlı mermer lahit (MS 2-3 yüzyıl) burada göze çarpan eserlerdir. Ayrıca bir tane Poseidon heykeli ve pişmiş toprak lahitler bulunur.
Roma Teşhir Salonunda ayrıca Poseidon heykeli, Afrodite heykelciği, sağlık tanrısı Asklepios erkek ve kadın büstleri, pişmiş toprak lahitler, kandiller, koku şişeleri, camdan yapılmış parfüm şişeleri, bilezikler, altın yüzükler ve küpeler ile fildişinden tarak sergilenmektedir.
Bizans Dönemi Salonu: Bizans devrine ait bronz kapı tokmakları, kazan kulpları, haçlar, markalar, rölikerler (azizlere ait eşyaların saklandığı kutu) ve ok uçları sergilenmektedir.
Tatköy Manastır Kazısı ile Alibeyhöyük Kilise kazılarında bulunan MS 6 yüzyıla tarihlenen Bizans çağına ait taban mozaikleri kazı yerinden kaldırılarak Arkeoloji Müzesine taşınmış restorasyonu yapılıp Roma teşhir salonunda sergilenmektedir.
Müze Bahçesi:
Müze bahçesinde, Roma ve Bizans dönemlerine ait taş ve mermerden yapılmış sütunlar, heykeller, lahitler, mezar sandukaları, steller, sunaklar, amforalar ve yazıtlar da sergilenmektedir. Bu yazıtlardan St Paul’ün ziyaret ettiği şehirler olan Iconium, Derbe ve Lystra yazıtları çok önemlidir.
En önemli eser-Herakles Lahdi:
Konya Arkeoloji Müzesinde görülmeye değer başlıca eserleri Roma lahitleridir. Burada sergilenen lahitlerin en muhteşeme Beyşehir Yunuslar köyünde bulunan Sidemara tipi 8 ton ağırlığındaki ince işçiliği ve kusursuz kompozisyonuyla muhteşem olan mermer Herakles Lahdidir.
Roma Lahitleri konusunda Anadolu Medeniyetleri Müzesi ve İstanbul Arkeoloji Müzesinden sonra 3 sırada gelmektedir.
Çatalhöyük Buluntuları:
Müzede MÖ 7000’lere tarihlenen Çatalhöyük’ten çıkarılan kase, tuzluk, çömlek gibi buluntular, mızraklar, ok uçları gibi savaş malzemeleriyle kolyeler, yüzükler ve duvar resimleri görülebilir. Buradaki en ilgi çekici buluntu ise dizleri karınlarına kadar çekik bir biçimde gömülmüş, kolundaki bilezik ve ayak bileğindeki halhalkan bir kız çocuğuna ait olduğu anlaşılan iskelettir.
Yazıtlar Koleksiyonu:
Konya şehir merkezinden ve çevre bölgelerden toplanan yazıtların sergilenmesine de ev sahipliği yapmaktadır. Bunların 91 tanesi Konya’dan olmakla birlikte, geri kalanı çevredeki diğer yerlerden gelen 231 yazıttan oluşmaktadır.
MERAM
Meram, kelime olarak “istek, amaç, gaye, maksat” gibi anlamları içerir.
Merak, Takkeli dağın güney-doğu eteklerindeki vadide kurulmuştur. Eski Meram Bağları şehrin 5-6 km batısından başlayıp Dereye ulaşan yeşil vadiye kadar uzanır.
Tarihçe:
Meram, 1987 yılında Konya ilinin büyükşehir statüsüne kavuşturulmasıyla 08.08.1988 tarihinde resmen kurulmuşutr.
Meram Bağları:
Meram Bağları, Konya şehir merkezine 8 km uzaklıkta Meram Çayının bulunduğu türkülere konu olmuş eşsiz bir mesire yeridir. Evliya Çelebi, Seyahatnamesinde gezip gördüğü yerler arasında bağ bahçe, bostanlardan söz ederken bağlık-bahçelik yerlere her defasında “Bağ-ı Meram” ifadesini kullanmaktadır. Meram çayının her iki yanını çay bahçeleri ve lokantalar süslüyor. Çayın içinde gezindi tekneleri bulunuyor. Aydın Çavuş Tepesine çıkarak tüm Konya şehrini kuşbakışı görmek mümkündür.
Su Kaynakları:
Mukbil ve Beypınarı, Meram’a Halik’ın ayrı bir lütfudur. İki temiz ve tatlı su kaynağı Meram ile Dere köyü arasındadır. Yüzyıllar boyunca sahipsiz olarak akıp Meram Çayına karışmışlardır.
Altınapa Barajından gelerek şehre su veren Meram Çayı da üzerindeki tarihi köprü ile ayrı bir ilgi kaynağıdır.
TAVUSBABA TÜRBESİ:
Meram’ın en çok ziyaret edilen yerlerinden birisidir. Türbenin üzerindeki kitabe Tavus Mehmet El-Hindi adını işaret etse de türbede yatanın kadın mı yoksa erkek mi olduğu bilinmiyor. Bazı kaynaklara göre, kabirde yatan asıl memleketi Hindistan olan bir şeyh, bazılarına göre de Alaeddin Keykubat döneminde yaşamış bir evliya. Konya’nın Sufizm felsefesinin bir yansıması olan türbe her yıl mistik havasıyla yerli yabancı turistleri ağırlıyor.
ATEŞBAZLI VELİ TÜRBESİ;
Ateşbazlı Veli Şemsettin Yusuf 1285 yılında Hakk’a yürür. Türbesi, Selçuklu asırlarının Meram yolu üzerindedir. Semtin adı “Aşıkan” yani “Aşıklar” dır. Burası bir huzur köşesidir. Sade ve mütevazi türbesi gördüğü tamirlere rağmen Selçuklu özelliklerini korumaktadır. Yanında bir de zaviyesi var. Uzaktan yakından gelenlerin kalması, dinlenmesi ve istifade etmesi için.
AZİZ PAVLUS KİLİSESİ:
Tarihi bir roma Katolik Kilisesi olan Aziz Pavlus Kilisesi buradadır. Fransız gotik mimari özellikleri gösteren kilise, 1910 yılında inşa edilmiştir. 1963 yılında bakım ve onarım çalışmaları yapılan kilise, bugün de görevine devam ediyor.
ALTINAPA BARAJI
İlçenin kuzey ve batısı dağlar ve tepelerle çevriliyken güney kısmı açık ve ovalıktır. Sulama ihtiyacı büyük ölçüde ilçe sınırları içinde bulunan Altınapa barajından karşılanmaktadır.
KOZAĞAÇ PARKI:
Meram ilçesinde ziyaretçilerini ağırlayan park, oldukça geniş ve ağaçlarla dolu bir alana sahiptir. Parkın tertemiz havası eşliğinde güzel bir yürüyüş yapabilir, çocuk oyun alanlarında ailece keyifle vakit geçirebilir ve belirlenmiş yerlerde mangal yakabilirsiniz.
AYDIN ÇAVUŞ TEPESİ
Buraya çıkarak, tüm Konya’yı kuşbakışı görebilirsiniz. Aslında, Konya güzelliklerini gösterme konusunda, Aydın Çavuş’a oldukça cömert davranıyor. Meram’a geldiğiniz takdirde, Konya’nın yöresel yemeklerini de, doğa eşliğinde tadabilirsiniz.
SELÇUKLU KULESİ VE İŞ MERKEZİ
Konya’nın Kulesite Ticaret Merkezi içinde yer alan 42 katlı bir gökdelendir. 2006 yılında tamamlanan, döneminde Türkiye’nin en yüksek 11’nci gökdeleni ve Konya ile İç Anadolu Bölgesinin en yüksek binası unvanını taşıyordu. Kulenin resmi yüksekliği 163 m olup zemin üstünde 42 kat bulunmaktadır.
Evet kule bilinçli olarak Konya’nın araç plakası numarası nedeniyle 42 katlı olarak inşa edilmiştir.
Kulenin en üst 2 katı, saatte bir tam tur atan ve böylece günde 24 tur dönen bir restorana ev sahipliği yapmaktadır. Bu restoran şehrin panoramik manzarasını 360 derece sunmaktadır.
Konya Büyükşehir Belediyesinin Eski Otogar dönüşüm projesi kapsamında yaptırılan kule, 50 bin metre karelik arsa üzerinde, 42 katlı ana blok ve alışveriş merkezi binasından oluşmakta olup toplam 110 bin metre kare inşaat alanına sahiptir.
Türkiye’nin önde gelen alışveriş ve eğlence merkezlerinden biri olan Kulesite, Konya’nın modern yüzünün en görkemli yapısı olarak dikkat çekmekte olup 2004 yılında hizmete girmiştir. Yapıda: 2 kat mağaza girişleri, 1 sanal eğlence katı, 1 seyir katı ve 1700 araçlık otopark bulunmaktadır.
SIRÇALI MEDRESE-MEZAR ANITLARI MÜZESİ
Taç Kapısındaki kitabeye göre 1242 yılında Selçuklu Emiri Bedreddin Muslih tarafından yaptırılmıştır. Ana eyvandaki çini kitabede ustasının mimar Muhammed et-Tusi olduğu belirtilmiştir.
Taç kapısının basık kemerli kapı açıklığının üzerindeki sülüs hatla yazılmış 7 satırlık Arapça kitabesindeki bilgilere göre “Selçuklu Sultanı II Gıyaseddin Keyhüsrev zamanında Bedreddin Muslih tarafından 1242/1243 yılında Hanefi mezhebine göre hareket eden fıkıh alimleri ve talebeleri için inşa ettirilmiştir.
İçindeki sırlı tuğla ve çini süslemelerden dolayı Sırçalı Medrese olarak tanınan yapı, kurucusundan dolayı Muslihiyye Medresesi adıyla da anılmaktadır.
Sırçalı Medrese, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde medrese olarak kullanılmıştır. 17 yüzyılda terk edilmiş olan medresenin talebe odaları yıkılmıştır. 19 yüzyılda ise kerpiçle yapılan bu odalarda eğitime devam edilmiştir. 1943-1954 yılları arasında tekrar onarıma alınmıştır. 1960 yılında Konya Müzesine bağlı Mezar Anıtları Müzesi olarak ziyarete açılmıştır. Müzenin bahçesinde toprak altında olan Bizans devrine ait katakomp da onarılarak ziyarete açılmıştır.
Mimari Özellikleri:
İsmini çini süslemelerinden alan Sırçalı Medrese, plan düzeni, taş işçiliği ve tezyinat özellikleriyle Anadolu Selçuklu sanatının en gösterişli yapılarından biridir. Dengeli plan düzeni ve taş işçiliğinin yanında geometrik süslemeler, bitki ve yazı örneklerini abidevi ölçüde bir araya getiren çinileriyle Anadolu Selçuklu sanatının en gösterişli yapılarından biridir.
Medrese, kesme taştan 2 katlı açık avlulu, eyvanlı, simetrik ve dengeli planı ile Selçuklu medreselerinin ilk örnekleri arasındadır. Duvarların çoğu moloz taştandır. Aralarına yer yer ahşap kuşak ve hatıllar yerleştirilmiştir. İç kısımlardaki bazı duvarlarla kemerler, tonoz ve kubbeler tuğladan yapılmıştır.
Taç Kapı:
Silmelerle yanlardan ve üstten kuşatılan sivri kemer gözü halinde cepheye açılan bir eyvan şeklinde tasarlanmıştır. Taç kapının basık kemerli kapı açıklığını örten kemer örgüsünde, geçme tekniğinde birbirine kenetlenmiş çift renkli taşlar bulunur.
Ana Eyvan;
Yapının en süslü ve gösterişli yeri olan ana eyvan bugün oldukça sağlam durumdadır. Eyvan bir basamakla avludan ayrılır. Cephesi çeşitli şekillerde ve görünüşlerde çinilerler ve yazılarla bezelidir. Bu yazılar Kuran’dan alınmış surelerdir. Kemer içinde yer alan altıgenin ortasında binanın mimarının kitabesi bulunmaktadır. Medreseyi Tuslu Mehmet Ustanın yaptığı yazılıdır.
Türbe ve Hücreler;
Giriş kapısından sonra beşik tonozlu eyvan gelir. Sağ tarafta türbe, solda ise medrese odası vardır. Türbe kubbemsi tonoz örtülü olup, bir penceresi cepheye, diğeri avluya açılmaktadır. Duvarları ve örtüsü, sırlı tuğlalarla balık sırtı şeklinde örülmüştür.
Mezar taşları koleksiyonu:
Anadolu Selçuklu Devleti dönemi, Beylikler dönemi ve Osmanlı İmparatorluğu dönemine göre düzenlenen mezar taşları, şekil, motif ve yazı karakterleri dikkate alınarak sıralanmış ve ziyarete açılmıştır.
Müzenin en büyük mezar anıtı Konya’nın eski valilerinden Süleyman Paşa’ya aittir. Gri mermerden olan 1775 tarihli bu anıtın dikdörtgen gövdesinin iki ucunda baş ve ayak şahideleri yükselmekte, daha yüksek tutulan baştaki şahidede 15 satırlık sülüs yazı yer almaktadır. Rozetin içi iç içe gülbezeklerle bezelidir.
Muhtemelen Karamanloğulları Beyliğine ait 750/1349 tarihli bir mezar taşı ile 15 yüzyıla ait diğer birkaç örnek aynı üslup özelliği gösterir. Küçük ölçekli bu şahidelerin sade ve düz gövdeleri yanlardan burmalı birer sütunce ile sınırlanmış, tepeleri de dilimli birer kemer ve palmetle tamamlanmıştır.
Bizans Dönemi Katakomp:
1988-1990 yılları arasında restorasyon sırasında, bahçe kısmında Bizans dönemine ait katakomp (Hıristiyanların kayaları oyarak ya da yerin altına dehliz kazarak yaptıkları mezarlık-tapınak) bulunmuş ve onarılarak ziyarete açılmıştır. Bu katakomp müzeyi çok katmanlı bir kültürel miras alanına dönüştürmüştür.
KONYA ETNOĞRAFYA MÜZESİ
Müzedeki koleksiyonların çekirdeği 1899 yılında kurulan Müze-i Hümayun Konya Şubesi ile Mevlana Müzesinden devralınan etnografik eşyalar teşkil etmektedir. 1975 yılında Konya Etnografya Müzesi adıyla ziyarete açılan müze, zaman zaman Konya Türk-İslam Sanatları Müzesi diye de anılmaktadır.
Başlangıçta eğitim amaçlı olarak inşa edilen bina, zamanla Konya ve çevresinin geleneksel yaşamını, el sanatlarını, gündelik hayat nesnelerini ve kıyafet kültürünü tanıtan kapsamlı bir koleksiyona ev sahipliği yapmaktadır.
Üç katlı müze binasında satın alma, bağış, hediye veya başka müzelerden devir yolu ile elde edilen Selçuklu, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerine ait başta halı-kilim ve savaş malzemeleriyle yöresel el sanatları ürünlerinden oluşan 6000 den fazla etnografik eser bulunmaktadır.
Bina ve Kat Planı:
1975 yılında açılan Konya Etnografya Müzesi bodrum ve zemin katlarıyla birinci kattan oluşmaktadır. Zemin katta girişin solu Müze Teşhir Salon, sağı Dr Mehmet Önder Konferans Salonu, bodrum katı halı bölümü olup birinci katta ise idari hizmet büroları ile eser depoları yer almaktadır.
Geleneksel Kıyafetler ve Tekstil:
Etnografik eserler arasında kadın kıyafetlerini oluşturan bindallı, salta, cepken, kaftan, işlik ve şalvarlar başta gelir. Onları bohçalar, peşkirler, yağlık ve mendiller, uçkurlar, yazmalar, yemeniler, çoraplar, keseler ve eldivenler takip eder. Teşhirde kadın giysilerinden kadife, seten, atlar üzerine sim sırma, kordon tutturma ve kasnak işlemeli bindallı cepken, kaftan, yelek ve entarilerin tamamlayıcısı olarak pafın ve gümüş ziynet eşyaları, bilezik, küpe, tepelik, yüzük gibi takılar, kemer tokaları ile sim sırma, tel kırma, sarma işlemeli bohçalar, peşkirler, uçkurlar, yastık ve yatak takımları yer alır.
Kadın Süs eşyaları ve takılar:
Bu bölümde sergilenen kadın süs eşyalarından oyalar, gümüş gerdanlık, hamail, bilezik, kaşbastı, tepelik gibi eserler Osmanlı dönemindin en güzel örneklerindendir.
Kenan Özbel Koleksiyonu-193 Parça
Toplam 193 parçadan meydana gelen eserlerin büyük bir bölümü hercai, sümbül, küpe ve karanfil çiçeklerini örnek alan çeşitli iğne oyaları oluşturmaktadır. Genellikle 19 yüzyıldan kalma sevai, serenk, seraser, kutnu, kemha, çatma gibi kumaş parçaları çeşitli boyutlardadır ve çerçeveli olarak sergilenmektedir. Para, tütün, saat ve mühür keselerinin de renk ve motif bakımından çok değişik örnekleri bulunmaktadır.
Refet Yardımcı Koleksiyonu-90 Parça
90 parçadan oluşan Refet Yardımcı Koleksiyonunda 19 yüzyıl kadın ve erkek kıyafetleri ile takılar başta olmak üzere çok çeşitli etnografik eşyalar yer almaktadır.
Günlük hayat eşyaları:
Salonda günlük hayatta kullanılan birçok eşya tipolojik sırayla düzenlenmiştir. Kahve takımları, kahve soğutucuları, tesbihler, tütün tabakaları, ağızlıklar, sofra takımları, nakışlı ve yazılı kaşıklar, ağaç ve tunç havanlar, bakır kazanlar, tencere ve tabaklar, porselen mutfak kapları, ibrikler, buhurdanlık ve gülabdanlar, aydınlatma araçları bunlardan bazılarıdır.
Silah Koleksiyonu:
Etnografya Müzesinin en ilgi çeken bölümlerinden biri Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerine ait ateşli ve ateşsiz silahlar, ok, yay, sadak, hançer, kılıç örnekleri ile çakmaklı, kapsüllü tabancalar ve tüfeklerin sergilendiği alandır.
Halı Kilim bölümü-Bodrum Kat.
Müzenin en özgün bölümlerinden biri alt katında bulunan Halı-Kilim bölümüdür. Burada Konya çevresindeki kadim eserlerden intikal eden ve özellikle Selçuklu dönemine tarihlendirilen nadir halı parçaları görülebilir. Bunların arasında Konya Alaeddin Camii, Mevlana Dergahı, Selimiye Camii ve Beyşehir Eşrefoğlu Camiinde bulunan karakteristik Türk halıları en önemli örneklerdir.
Beyşehir Eşrefoğlu Camiinden gelen 13 yüzyıl yıldızlı halı parçası, yine aynı camiden gelen bir 15 yüzyıl halısı ile bazı Kula, Ladik, Karapınak ve Gördes halıları bunların başlıcalarıdır.
Konya’nın meşhur Derbent, Karapınar, Kavak, Küçükmuhsine, Ladik ve Sille halıları ile Bergama, Gördes, Kula, Mucur ve Uşak gibi önemli halı örnekleri de müzede yer almaktadır.
KONYA ATATÜRK MÜZESİ
Mimari açıdan oldukça ilgi çekici olan 2 katlı bu bina, 20 yüzyıl başlarında Konya’da yaşayan Murunilerden Yusuf Şar isimli bir tüccar tarafından 1912 yılında konut olarak inşa ettirilmiştir. Muntazam kesme taş ve tuğladan inşa edilen yapı, 1923 yılında hazine adına tescil edilerek bu tarihten itibaren Vali Konağı olarak kullanıldı ve Gazi Mustafa Kemal’in Konya’ya yaptığı ziyaretlerde ona tahsis edildi.
Atatürk Evi, Zafer Alanından Anıt Alanına çıkan Atatürk Caddesinin kuzey tarafında yer almaktadır. Zemin katı ile birlikte 3 katlı olan evin dış duvarlarında kesme ve moloz taş kullanılmıştır. Üst örtüsü çatılı ve kiremitle kaplanmış olan evin her katında 4 oda ile mutfak bulunmaktadır.
Atatürk’ün Konya Ziyaretleri:
Atatürk, Milli Mücadeleyi başlatmak üzere Anadolu’ya geçtikten ve Ankara’da Türkiye Büyük Millet Meclisini açtıktan sonra 3 Ağustos 1920 tarihinde Konya’ya gelerek bir gece kalmış, Konyalılarla görüşmeler yapmıştır. Bu tarihten ölümüne kadar Konya’ya 12 kez gelen Atatürk, çoğu gelişlerinde Konyalıların kendisine hediye ettiği bu 2 katlı köşkte kalmıştır.
Gazi Mustafa Kemal, 20 Mart 1923 tarihinden itibaren eşi Latife Hanım ile birlikte Konya’ya yaptıkları ziyarette 4 gün, 3 Ocak 1925’te başlayan ziyaretlerinde ise 11 gün bu köşkte konakladı. Müzede kayıtlara göre Gazi Mustafa Kemal, burada toplam 53 gün konakladı.
Konyalıların Hediyesi:
Konya Belediyesi tarafından 1927 yılında satın alınan bina, 19 Temmuz 1928 tarihinde Konyalıların bir şükran ifadesi olarak tescil edilerek tapusuna Reisicumhur Gazi Mustafa Kemal Paşa’ya Konyalıların hediyesidir kaydı konulmuştur.
Müzeye dönüşüm süreci:
1963 yılına kadar Vali Konağı olarak kullanılan ev, aynı yıl Konya Müze Müdürlüğüne devredilerek onarılmış ve bir yıl sonra 17 Aralık 1964 tarihinde “Atatürk Evi-Kültür Müzesi” adıyla ziyarete açılmıştır. Atatürk Müzesi, Atatürk’ün doğumunun 100 yılında İl Kutlama Komitesi Başkanlığının talepleri üzerine, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından restore edilerek 17 Nisan 1982 tarihinde “Atatürk Müzesi” adıyla yeniden ziyarete açılmıştır.
Zemin Kat-Sergi Salonu:
Müzenin giriş katında yer alan vitrinlerde Atatürk’ün kullandığı palto, yağmurluk, spor kıyafeti, hasır şapka ile sütlük ve çatal-bıçak takımları sergilenmektedir. Panolarda ise Cumhuriyet öncesine ait belge ve fotoğraflarla, Atatürk’ün Konya ziyaretleri ve Birinci Meclis’te milletvekili olarak görev yapan Konyalılar tanıtılmıştır.
Zemin kat, Cumhuriyet öncesi döneme ait belgeler ve Atatürk’ün Konya ziyaretlerini aktaran fotoğraflar ile çeşitli belgeler, fotoğraflar, gazete küpürleri ve bu evde tuttuğu günlük notlarını gösteren panoları barındırmaktadır.
Üst Kat-Yaşam alanları ve kişisel eşyaları:
Müzenin ikinci katında yer alan vitrinlerde Atatürk’e ait samur kürk, sabahlık, daktilo, oyun masası ile Anıtkabir Müzesinden alınan ipek paravan ile mutfak eşyaları sergilenmektedir. Panolarda, Atatürk’ün Konya’ya gelişlerinin ve şehirde ziyaret ettiği yerlerin fotoğrafları, hastalığında Dolmabahçe Sarayında kullandığı koltuk ve yatağı ile ölümü üzerine dünyanın değişik ülkelerinden önemli kişilerin Atatürk için söyledikleri yer almaktadır.
Pul koleksiyonu ve özlü sözler:
Vitrinlerde Atatürk’ün kullandığı kişisel kıyafetleri, giyimleri ve eşyaları sergilenmektedir. Müzede ayrıca vitrinlerde Atatürk pulları koleksiyonu bulunmakta ve panolarda onun bazı özlü sözlerine yer verilmektedir.
Atatürk Anıtı:
Atatürk’ün İstanbul Sarayburnu’nda Gülhane Parkına yerleştirilen heykelinden sonra ikincisi Konya’da yapılmıştır. Anıt: 65. m yüksekliğinde mermer kaide ve 2.80 m yüksekliğinde bronz Atatürk figüründen oluşmaktadır. Atatürk mareşal üniformasıyla ayakta, sol eliyle kılıcının kabzasını tutar, hafifçe öne uzanmış sağ eliyle ayaklarının dibinde yükselmekte olan bir demet buğday başağına dokunur biçimde betimlenmiştir.
İPLİKÇİ CAMİİ
Konya kent merkezinde Alaeddin Tepesinin doğusunda, Kürkçük Mahallesinde Alaeddin Caddesi üzerinde İplikçiler Çarşısı yakınlarındadır.
1202 yılında Selçuklu döneminden bu yana tarihi iz taşıyan Konya’nın ilk medresesi olan İplikçi Camiinin inşa tarihi 13 yüzyıl olarak bilinmektedir. Pek çok kez farklı isimlerle anılan cami, yapı önceleri ilk inşa eden Ebülfazi, daha sonrasında Ahmet Bey Camii olarak anıldı. Eskiden bitişiğinde yer alan Altun-aba Medresesinin 1202 tarihli vakfıyesinde belirtilen İplikçi Necibüddin Ayaz’ın medresesinin mütevellisi olması ve yakınında da İplikçiler Çarşısının bulunması neticesinde her iki yapı da önce İplikçiler, ardından İplikçi adıyla meşhur olmuştur.
Kapı üzerindeki kitabeye göre yapıyı 733 yılında Recep ayı ortasında (1333 Nisan başı) Kişçi (Somuncu) Mesudzade Hacı Ebubekir genişleterek yenilemiştir. Yapı 1945 yılında Müzeler Müdürlüğü tarafından yapılan restorasyonla son şeklini almıştır. 1951 yılında Konya Müzesi Klasik Eserler Bölümü olarak hizmete sokulan bina 1960 yılının Şubat ayında tekrar cami olarak açılmıştır.
Alaeddin-Adliye arasında uzayıp giden tramvay hattının geçtiği bu caddenin zamanla dolması sebebiyle yapı, yol seviyesinden 1.5 m kadar çukurda kalmıştır. Bu nedenle günümüzde camiye giriş, 10 basamaklı bir merdivenden inilerek sağlanmaktadır. Bu durum camiye adeta bir “gömülü hazine” havası katmakta, ziyaretçilerin merdivenle aşağı inerek asırlık bir mekana adım atmasını sağlamaktadır.
Caminin en önemli özelliği-Gizli Selçuklu Mihrabı
Tamamen sıvayla örtülen iç mekanda 19 yüzyıla ait barok karakterli bir mihrap görülmekle birlikte asıl mihrabın kalıntısı bunun ve döşemenin altında Selçuklu üslubu ile kendini belli etmektedir. Alttaki mihrap, Anadolu Selçuklu sanatına ait en eski örnek olarak tanımlanmaktadır. Firuze ve mor çinilerle geometrik kompozisyonlu çerçeve, yine bunun yanında firuze ve lacivert çinilerle rumi kompozisyonlu ikinci bir çerçeve görülür. Mihrabın çini işçiliği, renk ve desen zevki, 13 yüzyıl başlarına tarihlendirilebilecek bir anlayış ve üslubu yansıtmaktadır.
Nitekim caminin 1945-1947 yıllarındaki onarımında bugünkü mermer mihrabın altında ve 1.10 m aşağısında caminin eski mihrabı bulunmuştur. Çini mozaik tekniğindeki mihrap kalıntısında geometrik kompozisyonlar geniş bir bordür oluşturan firuze ve mor renkli çinilerin yarım sekizgen ve zikzaklarla ortadaki karelere halkalandığı, daha dar olan diğer bitkisel bordürlerde ise firuze ve lacivert çinilerden kesilmiş kıvrık dal ve rumilerin girift bir kompozisyon oluşturduğu görülmektedir.
Şadırvanın Sırlı Akustiği
Üzerinde kubbesi ve 8 sütunu bulunan şadırvanın birbirine karşıt aynı hizadaki sütunlar arası konuşmalarda oluşan akustik nedeniyle ses sanki yukarıdan aşağıya doğru çok yakından, hoperlörden geliyormuş gibi bir his uyandırıyor. Sütuna yaslanıldığında sanki elinde ahize almışçasına karşı sütundaki başka birinin sesini net bir şekilde işitme imkanı veren bu şadırvanın kim tarafından yapıldığı bilinmiyor. Yapılan araştırmalarda akustik ses olayının nasıl gerçekleştiği dair de bir tespitte bulunulamıyor. Bu olağanüstü akustik özellik, Konyalıların ve şehre gelen misafirlerin en çok ilgisini çeken konulardan biridir. Siz de Konya’yı ziyaret ederseniz, bu camiye gidip bu akustiğe şahit olabilirsiniz.
SELİMİYE CAMİİ
Cami, Karatay semtindedir. Aziziye Camiinin batısında, şehrin ticaret merkezinde yer almaktadır. Mevlana Müzesinin y anındadır.
Cami, 16 yüzyılda tamamlanmış olup Mevlana Celaleddin-i Rumi’nin türbesinin (bugünkü Mevlana Müzesi) yanına inşa edilmiştir. Cami, 1558 yılında, II Selim tarafından sancak beyi olarak görev yapan Şehzade iken yaptırılmıştır. Sultan Selim’in Konya Valiliği sırasında başlanan caminin yapımı, yaklaşık 9 yıl sürmüş ve 1567 yılında tamamlanmıştır.
Cami, Mimar Sinan’ın baş mimarlık görevinde bulunduğu sırada yapılmış olmasına rağmen, hiçbir biyografisinde yer almaz. Yapı, Selim’in padişah olmasından sonra 1570 yılında tamamlandı.
Kuzeyinde: altı sütuna istinat ettirilmiş, yedi kubbeli son cemaat yeri ve basık kemerli cümle kapısı var. Ahşap kapı kanatlarından, sağdakinde “Mesciti Mümin, suda balık gibidir.” İbaresi yazılıdır.
Mimari Özellikleri:
Klasik Osmanlı cami mimarisinin Konya’daki en önemli örneği olan Selimiye Camii, merkezi kubbeli bir plan şemasına sahiptir. Kareye yakın dikdörtgen harimi ve kuzeyindeki son cemaat revakları, bunların uçlarında yükselen iki minaresi ile dikkat çeker. Harim mihrap tarafına yakın haçvari planlı iki kalın ayakla, aynı eksende iki sütunçe ve kuzey duvarına bitişik daha kalın ayakların taşıdığı ortadaki merkezi kubbe ile kapatılmış kıble tarafına da bir yarım kubbe eklenmiştir.
İç Mekan Süslemeleri:
Caminin iç mekanı özellikle kalem işi ile tezyin edilmiştir. Bu tezyinatlar caminin duvarlarına yapılmış ve dini motiflerle süslenmiştir. Bu süslemeler caminin dini atmosferini ve estetik değerini arttırmaktadır. Mimarına dair herhangi bir kayda rastlanmayan eser bazı araştırmacılarca Mimar Sinan’a isnat edilmektedir.
AZİZİYE CAMİİ
İlk kez Osmanlı Padişahı VI Sultan Mehmet’in muhasibi olan Damat Mustafa Paşa tarafından yaptırılmıştır. Yapımına 1671 yılında başlanan ve 5 yılda tamamlanan cami, 1867 yılında çıkan büyük Konya yangınında ağır hasar görmüş ve altındaki dükkanlarla birlikte kullanılmaz hale gelmiştir. 1867 yılındaki yangının ardından Sultan Abdülaziz’in annesi Pertevnihal Hatun’un 28 bin liralık yardımı ile vakıf gelirleri de kullanılarak inşaata 1872 yılında yeniden başlanmış ve 1874 yılında tamamlanarak Aziziye ismi verilmiştir.
Mimari özellikleri:
Aziziye Camiine değişik bir görünüm veren kubbe kasnağının etrafında sıralanan sivri külahlı ağırlık kulecikleri ile dört köşede yükselen değişik biçimli ve başlı başına bir mimariye sahip olan dört büyük ağırlık kulesi dikkat çekmektedir. Yivli gövdeli çifte minare de nisbetleri ve şerefe biçimleri bakımından klasik Türk minarelerinden farklıdır.
Cami tek katlıdır. Tamamen Gödene taşından inşa edilmiş olup yüksek bir binadır. Temellerinde ve duvarlarında bütün cephelerde düzgün yontu taşı uygulanmıştır.
Caminin en önemli özelliklerindin biri, pencerelerinin kapısından dana büyük ve gösterişli olmasıdır. Bu sayede kış aylarında da cami içerisinde oldukça aydınlık bir atmosfer hakimdir.
Caminin iki yan duvarında beşer adet giriş kapısı bulunmaktadır. Bu, Türk mimarisinde örneğine rastlanmayan bir özelliktir.
İç Mekan Süslemeleri:
Kıble duvarının ortasında yer alan mihrap, yöresel bir malzeme olan gök mermerden yapılmıştır. Süsleme kompozisyonunda ampir üslup özelliği gösteren altın yaldız renginde boya kullanılmıştır.
Dönemin zevkine uygun zengin süslemeleri ve kusursuz mermer işçiliğiyle minber, camiye ayrı bir ahenk katmaktadır.
Minareler.
Caminin en özgün yanı minarelerin şerefelerinin sütunlarla ayakta tutulmuş dairesel balkonlar şeklinde inşa edilmesidir. Bu tasarım klasik Osmanlı minarelerinden tamamen ayrılarak Avrupai bir görünüm ortaya koymaktadır.
Sultan Abdülaziz’in Tuğrası Meselesi
Caminin batı kapısının üzerinde yer alan Sultan Abdülaziz’in tuğrası zamanla silinmeye çalışılmıştır. Bu tarihi iz, Osmanlının siyasi tarihine dair önemli bir tanıklık sunmaktadır.
ŞERAFETTİN CAMİİ
Konya’nın en hareketli noktasında, Konya Valilik binasının güney cephesinde konumlanmıştır.
İlk olarak 1214 tarihli Devlet Hatun’un vakfiyesinde adı Şerafeddin mescidi olarak geçmektedir. Selçuklu devrinde 13 yüzyılın başlarında Çeşnigir Şerafeddin Osman tarafından yaptırıldığı belirtilmektedir.
12 yüzyılda Şeyh Şerafeddin tarafından yaptırılan cami, 1444 yılında II Karamanoğlu İbrahim Bey tarafından tamir ettirilmiştir. Zamanla harap olan cami, 1636 yılında Mehmet Çavuşoğlu Nemi Bey tarafından yıktırılarak yeniden yaptırılmıştır.
Mimari özellikleri:
Caminin gövdesinde kesme taşlar kullanılmış olup üst kısım büyük bir kubbe ile örtülmüştür. Güney kısım hariç, diğer yönlerde ikinci kat mahfelleri bulunmaktadır. İkinci kattaki ahşap tavanlar ve kalem işi süslemeli küçük kemerli sütun sistemi, gerçekten görülmeye değer bir işçilik ortaya koymaktadır.
Minare:
Tek şerefelidir ve yan giriş kapısının güneyindedir. Önceleri iki şerefeli olan minare defalarca yıkılmış ve yeniden yapılmıştır.
Minarenin alemindeki 5 okun sırrı:
Şerafeddin Camii minaresinin alemindeki okların anlamını öğrenmek amacıyla Karatay İlçe Müftülüğü tarafından araştırma yapılmıştır. Bu araştırma sonucuna göre, cami minaresinin 1876 yılında yıkıldığı, mevcut minarenin II Meşrutiyetten önce yapıldığı ve söz konusu 5 oklu alemin de o tarihlerde minareye yerleştirildiği belirtilmiştir. Minare alemindeki metallerin siyasi bir partiyle ilgisi olmadığı gibi korumu kurulu onaylı projesinde minare alemi mevcut haliyle korunmaktadır.
Şeyhin Türbesi:
Caminin güneyinde ilk caminin banisi Şeyh Şerafeddin’in medfun olduğu bir türbenin olduğu bilinmektedir. Bu türbe 1925 yılında belediye tarafından istimlak edilerek yıktırılmıştır. 2003 yılında buradaki türbede kazı çalışması yapılmış, daha sonra özgün planına bağlı kalınarak yeniden bir türbe inşa edilmiştir. Günümüzde türbenin tarihi ve sanatsal bir değeri yoktur.
Eski çiniler ve Selçuklu izleri:
İlk yapının çinilerle süslü olduğu ve eski yapının çinilerinin günümüzdeki caminin dış yüzünde kullanıldığı ifade edilmektedir. Bu detay, Şerafeddin camiinin Selçuklu döneminden Osmanlı dönemine uzanan kesintisiz tarihsel katmanlarını somut biçimde gözler önüne sermektedir.
KAPU CAMİİ-İHYAİYYE CAMİİ
Konya’da Hükümet Konağının güneyindedir ve asıl adı İhyaiyye camiidir. Konya kalesinin Arpazarı ile Telli Kapıları arasında kaldığı için Kapu Camii adıyla anılar olmuştur.
Kapu Camii, Konya’nın sembol camilerinden biridir. Bir asrı aşan bir süredir hatimle teravih kılınan ve kıldırılan tek camidir.
Konya’nın en büyük camilerinden biridir. 1658 yılında dönemin Konya Mevlevi Dergahı postnişi Şeyh Hüseyin Efendi tarafından inşa ettirilmiştir. İhyaiyye ve banisine nispetle Çelebi Hüseyin Efendi Camii olarak da adlandırılmaktadır.
İlk kez 1658 yılında Mevlana’nın torunlarından Konya Mevlevi Dergahı Postnişi Pir Hüseyin Çelebi tarafından yaptırılmıştır. 1811 yılında harap olan ilk cami, Eşenlerli Köse Müftü adıyla bilinen Abdurrahman Efendi tarafından yenilenmiştir. Ancak bu yapı, 1867 Konya Çarşısı yangınında tamamen yanmış, bu tarihten sonra yaklaşık 2 yıllık bir süreçte Konya Kalesinden sökülen taşlarla bugünkü cami inşa edilmiştir.
Mimari özellikleri:
Ticari alan içerisinde bir platform üzerine taş malzemeden, avlusuz olarak inşa edilen ve kuzey cephesinde alt katında 8 adet dükkan yapılarak ticari doku ile bütünleşmesi sağlanan Kapu Camii, hem ticari faaliyete katkı sağlamakta hem de çarşı esnafının ibadetgahı olarak büyük bir önem taşımaktadır.
Üç kapı-Merdiven sistemi:
Konya’da platform üzerinde inşa edilmiş birkaç yapıdan biri olan Kapu Camiinin merdivenlerle ulaşılan üç girişi bulunmaktadır. Kuzeyde yer alan ana giriş, dükkanların oluşturduğu alana bakmakta olup, burada 10 adet mermer sütunla taşınan son cemaat yeri bulunmaktadır. Batı girişi dükkanların arasında kalan ufak bir meydana açılırken, doğu girişi ise caminin hemen yanından geçmekte olan Sarraflar Caddesine açılmaktadır.
1997-1998 Restorasyonu:
1997-1998 yıllarındaki restorasyon sırasında kubbe içleri ve pencere alınlıklarındaki kalem işleri ve hat yazıları yenilenmiş, sütunlar niteliksiz ahşap malzeme ile kaplanmış ve taş mihrap çini mihrap ile yenilenmiştir. Bu müdahale mimari kamuoyunda tartışmalara yol açmış, orijinal taş mihrabın çiniyle kaplanması tarihi değer açısından bir kayıp olarak değerlendirilmektedir.
SADRETTİN KONEVİ CAMİİ VE TÜRBESİ
Sadrettin Konevi, 13 yüzyılda Mevlana Celaleddin-i Rumi ile aynı dönemde ve mekanda yaşamış, Türk-İslam düşüncesini, Anadolu İslam anlayışını ve özellikle Osmanlı toplumunun ilim ve kültür hayatını derinden etkileyen fikirleri üreten tarihi bir şahsiyettir.
Giriş kapısındaki kitabede adı geçen Sadrettin Konevi aslen Malatyalı olup, Konya’ya yerleşmiş, zamanının tanınmış bilginlerindendir. Muhyiddin İbni Arabi’den tahsil ve terbiye görmüş, Konya’daki hanekahında hadis ilimleri okutmuştur. Mevlana’ya derin bir sevgi ile bağlanmıştır.
1274 yılında vefat ettikten sonra, vasiyeti üzerine bugünkü türbesi yaptırılmıştır.
Kitabenin Sırrı:
Caminin güneyindeki giriş kapısı üzerinde 2 kitabe bulunmaktadır. Bunlardan alttaki dikdörtgen biçimli kitabe inşa kitabesi olup Selçuklu sülüsüyle kabartma tekniğinde Arapça olarak yazılmıştır. Üç satırlık kitabe maelen şöyledir.” Burası, Muhakkık ve Rabbani alim Muhammed oğlu İshak’ın oğlu Şeyh, İmam Muhammed Sadreddin’in türbesi ve onun mübarek imaretidir.”
Caminin mimari özellikleri:
Konya’nın Meram ilçesinde bulunan Şeyh Sadrettin Konevi Camii ve Türbesi, günümüzde yolun zemin kotunun yükselmesi sebebiyle çevresine göre çukurda kalmıştır. Cami düz bir arsa üzerinde kuzey-güney doğrultusunda kagir olarak inşa edilmiştir.
Torunlara ait Sandukalar:
Mahfile çıkan merdivenin altında, etrafı ahşap kafesle çevrilmiş olan 3 sanduka dikkat çeker. Sandukaların Sadreddin Konevi’nin torunlarına ait olduğu bilinmektedir.
Çilehane Nişi:
Caminin içinde doğu duvarının kuzeye yakın kısmında 150 x 90 x 60 cm ölçülerinde bir niş vardır. Araştırmacılar bu nişten çilehane olarak söz ederler.
En önemli unsur-Çini Mozaik Mihrap:
Caminin doğu kanadındaki ibaret mekanının kıble duvarında mihrap, Selçuklu çağının en dikkat çekici çini mozaik örneklerinden biridir. Kıble duvarından taşan mihrap, farklı genişlik ve profellerdeki silme ve bordürlerle yanlardan ve üstten çevrelenen dikdörtgen prizmal bir kütledir. Turkuaz ve patlıcan moru sırlı çini mozaiklerden oluşan geometrik ve bitkisel bezemelerle kuşatılmış mihrap nişi, zar başlıklı silindirik köşe sütunceleriyle donatılmıştır. 13 yüzyılın karakteristik özelliklerini taşıyan çini mihrabı mavi ve siyah renkli çinilerle süslenmiştir.
Türbe:
Türbe caminin doğu duvarına bitişiktir. Kare planlı açık türbeye içinde havuzu besleyen kapalı bir avlu üzerinden ulaşılarak açık bir avludan girilmektedir. Türbe, açık türbeler tipinin ayakta kalan tek örneğidir. Türbenin şekli, Selçuklu kümbetlerine benzer. Gövde açık, kaidesi mermer işleme olan türbenin üzerinde köşeli bir tambura oturan kafes şeklinde ahşap bir külah vardır.
Sadreddin Konevi’nin vasiyetnamesinde “Kabrimin üstünde hiçbir mamure ve dam yapmayınız” demiştir ve isteğine uygun türbe yapılmıştır.
ŞEMS-İ TEBRİZİ CAMİİ VE TÜRBESİ
Şems-i Tebrizi (1185-1247), İranlı mütasavvıf olup Mevlana Celaleddin-i Rumi’nin gönül dünyasında büyük değişikliklere sebep olan ve Mevlana tarafından yazılan ilahi aşk şiirlerinden oluşan “Divan-ı Şems-i Tebrizi” adındaki eserin ilham kaynağı olan sohbet şeyhidir.
Şems’in Gizemli Kayboluşu;
Şems, Hicri 645, Miladı 1247 tarihinde Mevlana’da meydana gelen büyük değişikliği hazmedemeyenler tarafından mı öldürüldü yoksa geldiği gibi kimseye haber vermeden Konya’yı terk mi ettiği bilinmemektedir.
1247 yılından sonra bir daha kendisine rastlanılmamıştır. Türbe içinde bulunan sandukanın boş mu yoksa Şems’in gerçekten sandukada medfun olup olmadığı bilinmemektedir.
Bu zaviyede bulunan türbeden başka Niğde’de Kesikbaş Türbesi, İran’ın Hoy şehrinde Şems Minaresi yanında, Tebriz’de Geçil denilen mezarlıkta ve Pakistan’da Mültan şehrindeki Pir Şah Şemseddin-i Tebrizi Türbesi gibi Şems-i Tebrizi’ye izafet edilen başka türbeler de mevcuttur.
Caminin tarihçesi:
Şems Makanı olarak da adlandırılan cami ve külliyenin 13 yüzyılda yapıldığı düşünülmekte ancak kim tarafından yaptırıldığı bilinmemektedir. 1510 yılında Abdürrezzakoğlu Emir İshak Bey tarafından restore edilmiş ve batı kanadına iki oda eklenerek ihtiyaç sahiplerinin konaklamasına sunulmuştur.
Şehrin merkezinde yer alan Şems-i Tebrizi türbe-semahanesi eskiden pir evi, Konya Mevlana Dergahına bağlı beş Mevlevi zaviyesinin en önemlisidir. Mevlelikte Konya Şems-i Tebrizi Zaviyesi “Makam-ı Şems” diye adlandırılmış ve önemli bir ziyaretgah kabul edilmiştir.
Caminin mimari özellikleri:
Birbirine bitişik durumdaki cami ve külliyede içten ahşap tavanlı olup, direkler üzerinde gerilen sütun kasnağıyla taşıyıcı sütunların üst kısmı sekizgen tambur şeklini almıştır. Yapı, 1997 yılında yeniden restore edilmiştir.
Türbe:
Konya Alaeddin Tepesinin doğusunda, geniş bir park içinde bulunan Şems-i Tebrizi Türbe ve Mescidi birbirine bitişiktir. Türbe, klasik Selçuklu kümbetleri tipindedir. Üstü sonradan örtülen kurşun bir çatı ile kaplıdır ve kubbenin altında büyük bir sanduka mevcut olup burada Şems-i Tebrizi’nin naaşının olduğu kabul edilmektedir.
Kubbenin altında bulunan sandukanın altında önceleri kuyu olduğu düşünülse de, bugün kuyu yerine Şems-i Tebrizi’nin naaşının olduğu düşünülmektedir.
TAHİR İLE ZÜHRE TÜRBE VE MESCİDİ
Yapının inşa kitabesi olmadığı için banisi, yapım tarihi ve mimarına ilişkin kesin bilgiler yoktur. Ancak alanın uzmanlarınca Selçuklu Veziri Sahip Ata Fahreddin Ali tarafından 13 yüzyılın ikinci yarısında yaptırıldığı kabul edilir. Bu nedenle Sahip Ata Mescidi diye de anılan yapı, Konya Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Kurulu tarafından 1982 yılında kültür varlığı olarak tescil edilmiştir.
Ayrıca Arzu ile Kamber ve Dön Baba Mescidi olarak da bilinir. Yapı, Konya kalesinin kapılarından çeşme kapısının önünde, bugün Zafer Meydanı çevresinde bulunan Beyhekim Mahallesindedir.
Mimari özellikleri:
Yapı: mescit, türbe ve medhal olmak üzere 3 bölümden meydana gelir. Mescit ve türbe kubbe ile, dikdörtgen planlı medhal kısmı ise basık tonoz ile örtülüdür. Mescit bölümünde büyük oranda tahrip olmuş çini mozaik bordürlerle çevrili sivri kemerli bir kapı ile medhal kısmına girilir.
En önemli unsur-Kubbe merkezindeki çini madalyon
Kubbenin merkezindeki dairesel çinili bir madalyon vardır. Madalyonun dışta patlıcan moru dairesel bir bordür sınırlamaktadır. Madalyonun ortasında ise beyaz zemin üzerine turkuaz renkli çini mozaik parçalarla oluşturulmuş kufi hatlı bir yazı vardır. Merkezde bir beşgen oluşturacak şekilde düzenlenen bu yazı kompozisyonunda “Allah ve dört halifenin” isimleri yer almaktadır.
Türbe:
İçinde iki sandukası bulunan mekanın kriptası yoktur. Sandukaların geç tarihte buraya konulduğu ileri sürülür. Bu mekanın asıl haliyle türbe fonksiyonuna sahip olduğunu gösteren herhangi bir delil yoktur. İki sandukanın Tahir ile Zühre’ye ait olduğuna inanılmaktadır. Günümüzde biri Konya’da, diğeri Malazgirt’e bağlı Banu köyünde bulunan iki mezar, bu aşıkların türbesi olduğu inancıyla ziyaret edilmektedir.
