Yazar: Orhan MERAL

Paris 1.Nolu Bölge

Paris 1.Nolu Bölge Louvre Müzesi

Paris 1.Nolu Bölge: Tam şehir merkezinde ve Sen nehri kıyısındadır. Geziler için mükemmel bir başlangıç noktasıdır.

Paris 1.Nolu Bölge Louvre Müzesi

MUSEE DU LOUVRE (LOUVRE MÜZESİ)

ÖNEMİ

Müze, aslında bir saray ama günümüzde her gün binlerce insan tarafından ziyaret ediliyor. Kapıda uzun süre sıra beklemek istemiyorsanız, sabah erken saatlerde gitmelisiniz. Özellikle: girişin ücretsiz olduğu günlerde, çok erken saatlerde müzeye gitmenizi öneririm.

Paris 1.Nolu Bölge Louvre Müzesi

Dünyanın en çok ziyaret edilen müzelerinin başında geliyor. Müzede bulunan: tablolar, heykeller ve antikalar muhteşem. Müzenin ismini: son yıllarda, tüm dünyada beğeniyle izlenen “Da Vinci Şifresi” filminde de duydunuz.

Özellikle: Mona Lisa, Venus de Milo, Wınged Vıctory gibi eserler mutlaka değer. Bunların yanında: müzede, antik Mısır’dan girip, antik Yunan’a devam eden yolculuğunuz, Napolyon evinde tamamlanıyor. Tarihe ilgi ve merakınız varsa, burada, kendinizi bir rüyada hissedeceksiniz.

 

YERİ

Şehir merkezinde, Seine Nehrinin sağ yakasıyla, şehrin ünlü yerlerinden biri olan “Rivoli caddesi” arasındadır.

Metroyla gitmek isterseniz: Palais Royal-Musee du Louvre istasyonuna giderek ulaşabilirsiniz. Metro durağı, hemen müzenin altında.

Paris 1.Nolu Bölge Louvre Müzesi

GİRİŞ

Müze girişinde, her türlü kolaylık sağlanmış. O kadar kalabalık var ama müze içinde hem de girişinde, bu kalabalık göze batmıyor. Müze o kadar geniş ve büyük. Kapıda, otomatik bilet makinaları var. Kimse tıkış tıkış sıra beklemiyor. Kredi kartınızda, biletinizi alıyorsunuz. Girişte: müze haritanızı da alıyorsunuz ve hiç kaybolmadan müzenin birçok yanını görebiliyorsunuz.

Giriş ücreti, yetişkinler 9 Euro. 18 yaş altı çocuklar ücretsiz.

Paris 1.Nolu Bölge Louvre Müzesi

BİNA YAPIMI-ÖZELLİKLERİ

Müzenin bulunduğu yerde: ilk yapılaşma, 1190 yılında, Philip Augustus tarafından, burada “Louvre” adını taşıyan bir kalenin kurulması ile başlanır. Bu kale: Paris şehrini, batı yakasından gelebilecek saldırılardan korunmak amacıyla yapılır. Daha sonra, kale yıkılır ve ardından: şimdiki yapılaşmaya ait ilk bina, Rönesans etkileriyle, mimar Pierre Lescot tarafından, 1535 yılında yapılır.

1589-1610 yılları arasında hüküm süren, Kral 4.Henry; bu yapı blokuna: o dönemde, dünyanın en büyük ve uzun binası unvanını alan “Grande Galeri” yi ilave ettirir. Aslında kral 4.Henry; sanata karşı büyük ilgi duymaktadır ve o  dönemde, bu binanın katlarında yaşamaları ve eserlerini yaratmaları için, birçok sanatçı ve ustayı buraya davet eder.

Bu arada: Kraliçe Catherine Medici tarafından yapımına 1560 yılında başlanan “Denon Kanalı”, kral 13.Loise zamanında (1610-1643) tamamlanır. En son şeklini ise, kral 14.Louise zamanında alır.

Tüm bu dönemlerde kraliyete hizmet eden yapı bloğu: 1793 yılından sonra ise, müze olarak kullanılmaya başlanır.

YAPI ÖZELLİKLERİ

Bina: dev bir at nalı planı şeklindedir.

MÜZE ÖZELLİKLERİ

Müzede: MÖ.5000 yıllarında, Mısır sanatına ait eserler sergileniyor. Bu eserler: toplam 7 bölümde yerleştirilmiş. Bunlar:

  1. Doğu ve İslam eski eserleri,
  2. Mısır eski eserleri,
  3. Yunan eski eserleri.
  4. Roma eski eserleri,
  5. Etrüsk eski eserleri,
  6. Resim, heykel ve Dekoratif Sanatlar
  7. Grafik sanatlar

MÜZENİN İÇİ

Evet, müzenin içine, cam piramidin bulunduğu bölümden giriliyor. Müzede gezerken, özellikle, yerlerdeki renk kodlarını takip ederseniz, karıştırmadan, birçok eseri görmeniz mümkün.

Müze yapısında: üç kanat bulunuyor. Her kanat ise: 4 katlıdır. Bunlar:

1. Denon Wıng

2. Richelieu Wıng.

3. Louvre Insıde.

Zemin ve 1.kat: Rez-de-Chaussee. İlaveten: asma kat ve 3.kat bulunuyor.

Paris 1.Nolu Bölge Louvre Müzesi

Zemin kat: bu bölümde, mutlaka görmeniz gereken eserlerin başında: antik Yunan dönemine ait “Venus de Milo” heykeli bulunuyor. Bu Yunan tanrıçasının heykelinin: MÖ.100 yılında oluşturulduğu sanılıyor.

1.kat ve asma katta: antik Yunan ve Mısır dönemlerine ait eserler sergileniyor.

3. kat: Fransız tabloları bulunuyor.

Biraz önce söylediğim gibi, renk kodlarını takip ederseniz, numaralandırılmış her oda da bulunan eserleri, rahatça gezebilirsiniz. Şimdi sizlere, müzenin kanatlarında/bölümlerindeki gezinize ait bilgiler vermek istiyorum.

Paris 1.Nolu Bölge Louvre Müzesi Denon Wıng

1.DENON WING

Burada: ünlü ressam Leonardo da Vinci’nin “Mona Lisa”, Michelangelo’nun “Asi Slave” ve “Dying Slave” gibi eserleri yanında, yine antik dönemlere ait bir heykel “Semadirek, Kanatlı Zafer heykeli” var.

Buranın ikinci katında: biraz önce söylediğin “Mona Lisa” bulunuyor. Dünyanın en sevilen; Leonardo da Vinci tarafından 1507 yılında yapılmış portresini, mutlaka görün. Bu katta: Ege denizinde, Semadirek adasında bulunmuş “Zafer kanatlı heykeli” de bulunuyor. Bu heykel: MÖ.190-220 yılları arasında yapılmış ve 1863 yılında Semadirek adasında bulunarak buraya getirilmiş.

Paris 1.Nolu Bölge Louvre Müzesi Rıchelıeu Wıng

2. RICHELIEU WING

Bu bölümün, üçüncü katında: Alman, Fransız ve Hollandalı sanatçılara ait tablolar sergileniyor. Bu eserlerin çoğu: Rönesans döneminde yapılmış. Bu bölümde ayrıca özellik arz eden: Napolyon evi denilen “Napoleon Apartments” bölümü var. Napolyon için sağlanan lüks ortamın görülmesi açısından, burayı pas geçmeyin, mutlaka görün.

3. LOUVRE INSIDE

Dünyanın en büyük sanat koleksiyonları burada sergileniyor. MS.400-900 yılları arasında, Avrupa’da yapılan önemli tabloların birçoğunu burada görmeniz mümkün.

Grand Galeri: binanın güney tarafı boyunca uzanıyor. Bu bölümde: büyük pencereler ve duvarlar arasında: İtalyan Rönesans dönemi ressamlarının en güzel eserleri sergileniyor. Ayrıca: İspanyol ressamların tabloları ve 19.yüzyıl, Fransız ressamlarının tabloları var. Bu ressamlar arasında: Michelangelo, Bellini, Donatello, Maillo sayılabilir.

Paris 1.Nolu Bölge Louvre Müzesi Carrousel de louvre

4. CARROUSEL DU LOUVRE

Burası, müzenin ana girişi, yani cam piramidin altında uzanan “Arc du Carrousel” bölgesi. Bu bölüm: cam piramitten yansıyan gün ışığı ile aydınlanıyor. Burada: mağazalar, restoranlar, sergi alanları var. Bunun dışında: bu bölümde sergilenenler: taş devri araçları, demir çağı kalıntıları (mercimek, bezelye, meyve ve tahıllar), MÖ.300 yılından kalma bir ev, 14. yüzyıldan kalma bir malikanenin duvar resimleri sergileniyor.

 

5.BARBERİNİ FİLDİŞİ

İmparator İustinianus’un yönetiminin ilk zamanlarından kalma, iki kanatlı tablonun (diptik) sağlam kalan paneli.

Evet bu eser büyük bir kamu anıt değil, Geç Antikçağ’da consüllük makamına yükselenleri kutlamak için sipariş edilen, enfes fildişi diptikleri andıran, son derece değerli bir minyatürdür. Merkezi panel, zaferle tamamlanmış bir fethi kutlamak amacıyla şaha kalkmış atının üzerinde, mızrağını yere saplamış, buyurgan imparator figürünü göstermektedir.

İmparator figürünün yanı sıra beraberinde, bir barbarı, zaferi ve toprak anayı temsil eden diğer figürler bulunur. Bunun solunda yer alan panel (ve şüphesiz onun sağ tarafındaki kaybolan emsali) imparatora bir zafer heykeli takdim eden başı açık bir devlet görevlisini gösteriyordu.

Kaide boyunca bulunan  dar frizde, bir sepet tahıl, bir çelenk, bir fildişi gibi sunular takdim eden başka barbar tebaaların yanı sıra, bir aslan ve panter figürleri de gösterilmektedir.

Bütün kompozisyon, çok uygun biçimde Afrika’nın fethinin sembolik bir temsili olarak yorumlanabilir.

Bu panellerin ikonografisi, klasik muzaffer hükümdar temaları geliştiriyordu. Fakat üst friz, İmparator İustinianus’un imparatorluk gücünün bütün tasvirlerine kattığı dini ideolojiyi açıkça göstermektedir. İki meleğin yukarı kaldırdığı bir tablonun (tondo) önünde, sağ elini bir kutsama jesti olarak imparatora doğru tutan İsa’nın bir büstü tasvir edilmektedir. Tanrı’nın gücünün ve rehberlik eden otoritesinin bariz bir şekilde kabulü, Iustinianus döneminin neredeyse bütün resmi iletişim biçimlerinin karakteristiğidir, ancak bunun, o döneme ait bir yenilik olduğunun farkına varmak da önemlidir.

 

 

Paris 1.Nolu Bölge Louvre Müzesi Grande Pryramide

GRANDE PRYRAMİDE (CAM PİRAMİT)

1980’lerde: Fransa Başkanı Mitterand: “Le Grand Louvre (Büyük Projeler)” kapsamındaki çalışmalar sırasında, müzeye: 21 metre yüksekliğinde, bir cam piramit yaptırır.

Evet, cam piramit: müze avlusunun merkezinde bulunuyor. 1989 yılında yapılmıştır. Müze yapısının üstünde, buz dağı gibi görünmektedir. Müzenin ana girişi buradadır.

Paris 1.Nolu Bölge

Piramidin dizaynı: ünlü Amerikalı mimar Ieoh Ming Pei tarafından yapılmıştır. Müzenin üç kanadını birbirine bağlayan bir köprü görevini görmektedir. Yüzeyinde: 666 pencere bulunmaktadır. Cam yüzeyin altında, zemin aydınlatılarak, güzel bir ışık filtresi oluşturulmuştur. Gün ışığı: yeraltındaki katlara kadar iniyor. Bu bölümde, yani piramidin altında: “Hall Napolyon” ana girişinde: alışveriş galerisi ve birkaç restoran bulunuyor.

Başlangıçta bu ekleme; Fransız halkı tarafından bir hata olarak değerlendirir. Ancak: her ne kadar, klasik tasarımı ile tezat teşkil etse de, müzenin ihtiyacını karşılayan, geniş bir merkezi giriş olarak, zeki bir çözüm olduğu ortaya çıkmıştır. Ayrıca: takip eden dönemlerde, eklemenin mimari güzelliği, buraya birçok ödül kazandırır.

Paris 1.Nolu Bölge Les Jardin Des Tuileries

LES JARDİN DES TUİLERİES

Park: Louvre’dan Concorde Meydanına kadar uzanıyor.

Şehrin en eski parkı olma özelliğini taşıyor. 500 yıla varan bir geçmişi var. Bu süre boyunca, Fransa kraliyet ailesinin bir uğrak yeri olmuş. Burası, ilk olarak, 1564 yılında, Fransa kralı II. Henri’nin eşi Catherine Medici tarafından oluşturulmuş. Önceleri, burası özel davetlilerin girebildiği bir yer iken, daha sonra, Paris’in halka açılan ilk parkı olmuş.

Ancak: 1789 tarihindeki Fransız İhtilali sırasında, burası bir kraliyet hapishanesine dönüştürülmüş ve zamanın kral ve kraliçesi, Versailles sarayından çıkarılarak, üç yıl boyunca burada tutsak tutulmuşlar. Daha sonra ise, 1871 yılında, buradaki saray yakılarak yerle bir edilmiş ve geriye yalnızca, o  dönemden günümüze bahçeler kalmış. Bunun dışında, bahçeler, yine birçok tarihi olaya tanıklık etmişler. Bu olaylar arasında: 1793 yılında, dünyanın ilk pilotlu balon kalkışı ve 1898 yılında ilk otomobil şovu burada yapılmış.

Günümüzde, burada: keyifli patikalar, çeşmeler ve gösterişli bahçe düzenlemeleri var.

Paris 1.Nolu Bölge Comedie Française

COMEDİE-FRANÇAİSE (THEATRE FRANCAİS) 

Burası bir tiyatro. Fransız milli  tiyatrosu. Ünlü yazarlar: Costeau ve Moliere’nin drama eserleri burada sergileniyor. İsminden de anlaşılacağı üzere, özellikle komedi türü oyunlar sergileniyor.

Mimari yapısı ilginizi çekebilir. 1680 yılı yapımı bir bina. Fransa kralı 16.Louise tarafından, Paris şehrindeki oyunculuk guruplarının birleştirilmesi amacıyla yaptırılmıştır. Ancak: 3 Eylül 1793 tarihinde, Fransa Devriminden sonra, burası kapatılmış. Aktörler hapsedilmiş. Takip eden dönemde: 31 Mayıs 1799 tarihinde, bina yeniden hizmete açılarak, kumpanya oyuncularının kullanımına izin verildi.

Tiyatro: günümüzde, 3 eser ve 3000 olan bir repertuarı ile, gerçek bir üne sahip. 1913 yılından bu yana sürekli olarak kullanılıyor. Niye, 1913 yılından sonra, çünkü: burası 1800’lü yıllarda genişletilme çalışmalarına sahne olmuş ve 1900 yılında ise, şiddetli bir yangın geçirmiş ve sonrasında yeniden inşa edilmiştir.

Program her yıl kaliteli. Yetenekli sanatçılar yıl boyunca başarılı oyunlar sergiliyorlar. Koltuk fiyatları: 15-35 Euro arasında değişiyor. İlginizi çekerse.

Paris 1.Nolu Bölge Arc De Triomphe

ARC DE TRİOMPHE (NAPOLYON ZAFER TAKI)

YERİ

Şehrin tarihi merkezinde, Champs Elysee bölgesindedir. Charles de Gaulle Meydanının ortasındadır. Bu anıta daha yakından bakmak için: Champs-Elysee veya Avenue de La Grande Armee üzerindeki, plaza merkezine ulaşmanız gerekiyor. Anıtı ziyaret etmek için metro kullananlar, en yakın istasyon olan Charles de Gaulle-Etoile istasyonunda inmek zorundadırlar.

ÖNEMİ

Paris şehrinin en önemli anıtlarının başında gelir. Dünyanın ise, ikinci en yüksek zafer anıtıdır. Dünyanın en yüksek zafer anıtı: Kuzey Kore’dedir.

Paris 1.Nolu Bölge Arc de Triomphe

YAPIMI

Anıt: 1806 yılında, İmparator Napolyon tarafından, “Aboukir” savaşında kazanılan zaferin anısına yaptırılmaya başlanmıştır. Dizaynı: aynı yıl, Jean Chalgrin tarafından yapılmış. İtalya-Roma şehrinde bulunan “Titus anıtı”ndan esinlenilmiş. Yaklaşık 30 yıl sonra, Fransa’nın son kralı Louise Philippe zamanında bitirilmiştir.

ÖZELLİKLERİ

Anıt: klasik bir kemer gibi inşa edilmiştir. Yüksekliği: 51 metre, genişliği ise 45 metredir.

Üzerinde: Napolyon dönemini resmeden: yüksek ve alçak kabartmalar bulunmaktadır.

Ön bölümdeki kabartmalarda: ilk imparatorluk sürecindeki devrimci dönemler tasvir edilmiştir. Sağ yanda: Marseillaise Rude, sol yanda ise: Napolyon dönemlerinin 1814 ve 1815 barış dönemleri tasvir edilmiş.

İç duvarlarının üzerinde: 558 Fransız generalinin ismi yazılı. Bunlardan, savaşta ölenlerin altları çizilmiş.

Dört ana sütunun kısa taraflarında: Napolyon döneminde yaşanan en büyük savaşların isimleri yazılı. Fakat, bunlar arasında: nedendir ben anlayamadım, Elbe ve Waterloo yok.

İZLEME PLATFORMU

Yapının üstünden, Paris şehrinin görüntüsü mükemmel. Ancak, buraya çıkabilmek için 284 basamaklı bir merdiveni tırmanmanız gerekiyor. Kemer üzerindeki izleme platformuna, ancak bu şekilde ulaşabilirsiniz. Ancak: platforma ulaşmak için, tek bir asansör de bulunuyor. Ancak, asansör kullanıldıktan sonra da, 46 basamak daha çıkmanız gerekiyor. Asansöre binme bedeli: 8 Euro.

Paris 1.Nolu Bölge Meçhul Asker

MEÇHUL ASKER

Anıtın hemen yan tarafında: meçhul asker mezarı var. Triomphe’nin altında.

11 Kasım 1920 tarihinde, buraya, meçhul askeri temsil eden bir levha yerleştirilmiş. Ayrıca: bir ateş yakılmış. 1940-1945 yılları arasındaki Alman işgalinde bile, bu ateş söndürülmemiş.

Levhanın bakım ve sorumluluğu ile, ateş: 802 üyeli gazi derneği tarafından yürütülüyormuş. Ateş: her akşam, saat: 18.30’da canlandırılıyor.

Günümüzdeki askeri törenler burada düzenleniyor.

Paris 1.Nolu Bölge Forum Les Halles

FORUM LES HALLES

Burası, bölgenin hemen güneyinde bulunan bir merkezdir. Paris şehrinin geleneksel çarşısıymış. 1183 yılında Kral Phillippe II Auguste tarafından tüccarların mallarını satmaları için oluşturulmuş. 1850 yılında, burada büyük cam ve demir binalar inşa edilerek Les Halles yaratılmış. Burası: şehrin tam merkezi olarak biliniyor.

1971 yılında yıkılmış ve yeraltına alınmış. Burada: birçok heykel, çeşmeler ve müze var. Müze: Balmumu Müzesi. (Musee Grevin) Bunun dışında: mağazalar, restoranlar, sinemalar ve çocuklar için eğlence yerleri bulunuyor.

Paris 1.Nolu Bölge Grand Palais

GRAND PALAİS

Burası bir kültür merkezi. Champ-Elysees bölgesindedir. 1900 yılında, şehirde kurulan fuar için inşa edilmiş. Geniş cam yapının salonu, sergiler için kullanılıyor.

Diyarbakır Ergani

Diyarbakır Ergani


Diyarbakır-Elazığ karayolu üzerindedir ve bu nedenle, genellikle birçok kişi tarafından bilinen bir yerdir. Ergani’nin diğer bir özelliği de, burada bulunan sanayi tesisleridir ki, bunların başında, Çimento Fabrikası gelmektedir. Bu çimento fabrikası, ilçenin üzerinde sürekli bir bulut, daha doğrusu toz bulutu bulunmasına neden olur.

Amerika’da, betonarme yapı çok az görülür, çünkü beton ana maddesi olan çimento çok pahalıdır. Çünkü: Amerika’da çimento fabrikası bulunmaz, çimentoyu yurt dışından alırlar. Çünkü: çimento fabrikaları, bulundukları mahalde, en büyük çevre kirliliği yaratan sanayi tesisleridir.

Ayrıca, Ergani denilince “Bakır” madeni de bilinir. Murgul ve Küre ile birlikte, ülkemizde en çok “bakır” madeni çıkarılan yerdir. Ancak: bakır madenleri, Ergani ilçesine 25 km. uzaklıktaki Elazığ şehrinin Maden ilçesindedir, ama bu bakır madenlerinin ismi, gariptir ki Ergani Bakır İşletmeleridir.

Bunun yanında, ülkemiz sınırları içinde en kaliteli petrolün buradan çıktığı söyleniyor. İlçe merkezinde, 5-6 metrelik derinlikten su ve 50-60 metre derinlikten ise, kaliteli petrol çıktığı söyleniyor.
Giriş için son bir not: Ergani gerçekten büyük bir yerleşim yeridir ve 100 bin nüfuslu bu ilçenin il yapılması için, TBMM ne, kanun teklifi verilmiştir.

ULAŞIM

Ergani ilçe merkezinin Diyarbakır il merkezine olan uzaklığı, 55 km. dir. Ergani-Elazığ arasındaki uzaklık: 100 km. Ergani: Ankara arasındaki uzaklık: 885 km. Ergani-İstanbul arasındaki uzaklık: 1323 km. dir.
İlçeye ulaşım, demir yolu ile de yapılabilmektedir.
Dicle, Çermik ve Çüngüş gibi ilçelerin, çevre il ve ilçeleriyle olan bağlantıları, yalnızca Ergani üzerinden sağlanabilmektedir. Bu durum, ilçenin, çevrede stratejik önemini arttırmıştır.

TARİHİ

Burası, tarihte insanlığın yerleşik yaşama geçtiği ilk yerlerden birisidir. Özellikle, Çayönü ören yerindeki arkeolojik kazılar, uzun yıllardır sürdürülmekte ve burada, çok eski tarihlere dayanan medeniyetlerin izlerine rastlanmaktadır. Burada, insanın yerleşik düzene geçişinin izleri görülmektedir.

Neolitik çağa ait, örme yuvarlak evler, basit kulübe kalıntıları bulunmuştur. Özellikle, yine burada bulunan “Saltaşlı yapı” olarak isimlendirilen, 10 metre genişliğinde, yüzeyleri düzleştirilerek parlatılmış, iri kalker bloklarından oluşan anıtsal yapı ilgi çekmektedir.

Malazgirt savaşından sonra ise, 1240 yılında, Selçuklular, yörede egemenliği ele geçirirler. Takip eden dönemde, bir süre, Akkoyunlulara başkentlik yapan ilçe, daha sonra, 1515 yılında, Yavuz Sultan Selim tarafından Osmanlı topraklarına katılmıştır.

İlçenin tarihi süreç içindeki: Akranya, Erkenin, Erkanikana, Yanari, Zülkarneyn, Urhana, Aşat olan isimleri, Cumhuriyet döneminden sonra “Osmani” olarak ve daha sonra ise “Ergani” olarak değiştirilmiştir.

19’ncu yüzyıl sonlarında, burada, günümüzdeki yerleşim yerinin bulunduğu yerde “Osmaniye” isimli bir yerleşim kurulmuş, ancak buranın isminin çeşitli karışıklıklara neden olması nedeniyle, Cumhuriyetin ilanından sonra, yeniden “Ergani” ismi kullanılmaya başlamıştır.

GENEL

Diyarbakır ilinin en büyük ilçesidir.
İlçe merkezi, Ergani ovası kenarında, Zültüfil dağının eteklerinde: derin bir sel yatağına bakan güneydoğu yamacında kurulmuştur. İlçe merkezinin denizden yüksekliği, 955 metredir.
Dicle ırmağı, ilçe merkezinin 10 km. kuzeyinden geçer.
İlçenin ekonomisi: tarım, hayvancılık, madencilik ve ticaret ağırlıklıdır. Özellikle: şaraplık üzüm yetiştiriciliği önem kazanmaktadır.

NE YENİR-NE İÇİLİR

Ergani denilince, benim ilk aklıma gelenler: şehir merkezindeki “Elif Lokantası” ve şehir merkezinin biraz uzağında, Elazığ yolu üzerindeki “Cuma’nın yeri” düşünülebilir. Özellikle, Cumanın yerinde, ciğer yemeniz önerilir.

GEZİLECEK YERLER

Diyarbakır Ergani Çayönü Ören Yeri
Diyarbakır Ergani Çayönü Ören Yeri

 

ÇAYÖNÜ ÖREN YERİ

Çayönü: Güneydoğu Anadolu bölgesinde Diyarbakır’ın 60 k m kuzeyinde, Dicle ırmağının Toros Dağlarının etekleri boyunca akan bir kolu üzerinde yer alır. Yani ilçe merkezinin 7 km güneyindedir. 

Buradaki kazılar, 1964-1991 yılları arasında yapılmıştır. Kazı alanı, Yakındoğu’daki neolitik kazı alanlarının en büyüğüdür. (8000 metre kare) 

Burada görülen, farklı materyallere sahip evler, kamusal binalar ve farklı biçimlerde düzenlenmiş açık alanlardır.

Çayönü, neolitik dönemde muhtemel kasaba planlarının geniş bir yelpazesini sunmaktadır. 

Yaklaşık 9000 yıl öncesine kadar giden bir geçmiş söz konusudur. Bir anlamda, cilalı taş devri söz konusudur. İlk yerleşim, günümüzden 9500 yıl önce, yani MÖ 7500 yıllarında kurulmuş ve aralıksız olarak MÖ 5000 yılına kadar devam etmiştir. Daha sonraki dönemlerde ise, aralıklı olarak iskan görmüştür. 

Bölgede MÖ 2000’li yıllarda, Mitanni halkına, Hitit-Hurri ilişkilerine rastlanır. Özellikle, Anadolu’nun en eski halklarından oldukları kabul edilen “Hurriler” in bu yörede Subartu denilen yerde, yani bu yörede yerleştikleri görülmektedir. 

Evet gelelim ayrıntılara:
Evre-1:

Her biri tipik mimari tarza göre adlandırılmış, 6 alt evreden meydana gelir. En çarpıcı olanlar, alt evre 2,5 ve 6 dır. 

Alt evre-1:

yuvarlak yapı alt evresinde köyde çamur, saman veya ot ve belki de tezekle kaplanmış dallardan oluşan sağlam bir dal örgüden yapılmış yuvarlak veya oval evler bulunuyordu. Zeminler, yer yüzeyinin altındaydı.

 

Alt Evre-2:

Izgara plan alt evresinde, paralel taş duvarlardan oluşan ızgarayı andıran biçimde temellere sahip dikdörtgen evler vardı. Bu temellerin üzerine kaplanan zemin kireç ve kille kaplı dallardan meydana geliyordu. Üst yapı, dal örgüden yapılmaya devam etti. Bu planda evlerin üç kısmı vardı. Bir yaşam alanı (temellerin üzerinde), kapalı bir avlu ve küçük bir depolama alanıdır. Boy, plan ve yön olarak birbirine benzeyen evler bir dama tahtası biçiminde dizilmiştir. Bu düzenlilik herkesin uyduğu, açıkça tanımlanmış mimari kuralların varlığını akla getiriyor. 

 

Alt Evre-3:

Ev temelleri büyük ölçüde doldurularak yalnızca su akış kanallarına yer bırakılmıştır. Köy, alan olarak genişlemişti, ama evler daha büyük aralıklarda dağıtılmıştı. Yerleşim doğu ucunda kazıcılarca “Plaza” adı verilen, özenle açık bırakılmış bir kült alanı kurulmuştu. Bu alt evrede, kil zeminin üzerine iki sıra halinde, geniş dikili taşlar yerleştirilmişti. 

 

Alt Evre-4:

Kaldırım taşı döşeli yapı alt evresinde, evler yeraltı sularından kanallar yerine çakıl dolgu ile korunmuştu. Plaza önceki haliyle devam etti.

 

Alt Evre-5:

Hücre yapı alt evresinde, evler eskisinden çok daha genişti. Tüm alt evrelerde olduğu gibi, daha eski binalar bilinçli şekilde terk edilmiş ve yeni türden binalar bunların üstüne örgütlü bir yenileme projesi kapsamında inşa edilerek doldurulmuştu. Taş temellerin, belki de depo odaları olarak kullanılan hücre benzeri bölgelere bölünmesi, bu dönemdeki mimarinin tipik özelliğiydi. Üst yapılar, dal örgü yerine kerpiçte yapılmıştı. Evlerin plan ve boyları çeşitlilik gösteriyor ve bazen geniş avlular da içeriyordu. Plaza’nın artık yerleşim yerindeki en büyük evlerce çevrelenmesi bu alanın önemini gösteriyordu. Dahası, evlerin içindeki buluntular da çeşitlilik gösteriyordu. Alt evre-2’nin aksine ev planları ve içeriklerindeki böylesi farklar, işleyişte toplumsal ayrımları akla getiriyor. 

Alt Evreler 1-5:

Dört çarpıcı topluluk yapısı vardı. Son üçü ayırıcı mimari özellikleri ve içerikleri nedeniyle kült merkezi olarak belirlenmiştir. Mimari alt evrelerdeki kesin konumları belli değildir, çünkü kazı alanının kenarlarında kendi terasları üzerine inşa edilmiş ve çeşitli inşa hareketleri boyunca var olmuşlardı. Yine de inşaat sıralaması şöyle gibi görünüyor: ilki geniş yuvarlak bir yapıydı. Bir sonraki geniş saltaşlı yapı, 2 m uzunluğunda cilalanmış kireçtaşından bir zemine sahipti. Zemine büyük taşlar dikilmişti.

Skull Building-Kafatası Binası:

Üçüncüsü, en az altı kere tekrar inşa edilmiş olan Kafataslı Yapı, her zaman insan iskeletleri veya parçalarını barındırmıştı. Bina ilk kazıldığında, 70 insan kafatası bulunmuştur. Kemikler, 450’den fazla bireyin kalıntılarını içeriyordu. Bu yapı muhtemelen ikinci derece cenazeler için bir kemik eviydi. Belki de, atalara ibadetin bir başka çeşidi olan, ölülerin anılması için de bir odak işlevi görüyordu. 

Bir  zamanlar buraya yolculuk yapan Polonyalı gezgin Simcon, buradan mucize yaratan bir mabet olarak söz eder. 

Dördüncü ve sonuncusuna ise “Terazzo Yapı” adı verilmiştir. Çok sert, 40 cm kalınlığında cilalanmış çakıl taşları ve kireçtaşını yakarak yapılmış pembemsi kireçten meydana gelen, çok özenle hazırlanmış bir zemini bulunan büyük tek bir odadan oluşuyordu. Yere yerleştirilmiş beyaz taşlarla doğrusal desenler çizilmişti. Böyle “terrazo” zeminler başka yerlerde de bulunmuştur, ama bu dönemden sonra 5 bin yıl boyunca, demir çağına kadar bu teknik unutulmuştu. 

Alt evre- 6: 

Büyük Odalı Yapı alt evresinde, köyün karakteri dramatik şekilde değişiyordu. Yerleşim küçüldü. Topluluk yapıları yoktu ve Plaza bir çöp atık yeri olarak kullanılıyordu. Evler sadece bir veya iki geniş odadan oluşuyordu. Çayönün’de önemli bir toplumsal değişim olduğu açıktı. Ekonomik veriler de değişim yönünde kanıtlar getirmişti.

Çömlekli Neolitik (Evre II):

Yaklaşık MÖ 6000-5000, çömlekçiliğin ani ortaya çıkışıyla tanımlanır. Arada başlangıç, deneysel evreler belirlenmemiş olduğundan bu tekniğin dışarıdan geldiği varsayılır. Yerleşim dramatik bir boşluk olmadan önceki halinden devam eder, ama artık Izgara Plan alt evresinde (Alt evre-2) yerleştirilen düzgün yapı düzeninin yerini dar sokaklar boyunca düzensiz biçimli ev öbekleri almıştır. Topluluk yapıları hala yoktur. 

Ekonomi;

Kazılar, köy ekonomisinin yerleşimin aralıksız devam ettiği bu 3.000 yıllık dönemde, besin toplayıcılığından besin üretimine doğru evrimini belgelemiştir. 

Alt evreler 1-5 süresince, köylüler yabani bitkilerin toplanması ve yabani hayvanların avlanmasına bağlıydılar. Beslenme: baklagiller, mercimek, fiğ yetiştiriciliği ve daha sonraları bunlara eklenen Einkorn buğdayı ile destekleniyordu. Alt evre-5’de bu kalıp değişmeye başladı. Çok sayıda evcilleştirilmiş koyun ve keçi ortala çıkarak beslenmenin düzenli bir parçası oldu. Yabani hayvanların avlanması kayda değer derecede azaldı. 

 

Erken Metalurji:

Yakınlarda bulunan bakır ve bakırtaşı Alt evre-2’de işlenmiştir. Alt evre-3 ve 4’te metal işçiliği artarken bundan sonra düşüşe geçmiştir. İğne, kanca ve matkap uçları gibi aletler yapmak için cevher ısıtılmadan dövülüyordu. Bu daha sonraları çok önem kazanacak bir teknolojiye basit bir başlangıçtı. Daha kolay biçimlendirmek için bakır öbeklerinin eritilmeden ısıtılması, yani tavlama da yapılıyordu. Çayönündeki buluntular, Yakındoğu da bilinen ilk metal kullanımları arasındadır. 

 

Boncuk yapımı ve dokuma:

Boncuk yapımı ve dokuma gibi başka zanaatlar da icra ediliyordu. Ev yapımı bir keten kumaş izi Yakındoğu da dokuma zanaatının ilk kanıtlarından biridir. Alet ve süslemelerde kullanılan obsidiyen ve deniz kabuklarının varlığı, uzun mesafeli ticaretin göstergesidir. Çayönündeki zanaatkarların bunları tam zamanlı olarak icra edip etmedikleri bilinmiyor.

 

Ölü gömme:

Yörede ölü gömme biçimleri, anne karnındaki gibi ölünün katlanıp, sağa yatırılarak, yüzleri toprağa dönük olarak gömülmeleri şeklindedir. MÖ 6500 yılına kadar, ev içine gömme teknikleri kullanılmıştır. Daha sonra ise, ölülerin gömülmesi için yerleşim yerlerinden farklı mekanlar yapılmıştır. 

 

Sonuç olarak:

Çayönündeki kazılar göstermiştir ki, neolitik dönem boyunca toplumsal yaşamın nihayetinde MÖ 4’ncü bin yıl sonları ile 3’ncü bin yılın kentlerine dönüşecek olan belli özelliklerinin yavaş yavaş ortaya çıktığıdır. Buradan çıkarılan çakmak  taşı, öğütme taşları, kemikler, bakır gibi madenlerden yapılan çeşitli aletler, günümüzde Diyarbakır Arkeoloji Müzesinde sergilenmektedir. 

 

GRİKİHACİYAN TEPESİ

Burada, MÖ.5000 yıllarının başında, gelişkin köy yerleşim evresi görülmektedir ve bu nedenle önemlidir. Buranın bir diğer özelliği ise: Kuzey Irak, Suriye ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde görülen “yuvarlak planlı ve kubbeli” evler ve zengin boya süslemeli “çanak-çömlek” tir.

Diyarbakır Ergani Zülkifil Dağı-Makamı

ZÜLKİFİL DAĞI-MAKAMI

İlçe merkezine 5 km. uzaklıktadır.
Burada, Zülkifil Peygamberin mezarının bulunduğu söylenmektedir. Bu nedenle, buraya, yöre halkı tarafından “makam” ismi de verilmektedir. Dağın en üst yamacında, yani zirvesinde, Zülkilif Peygambere ait olduğu söylenen bir türbe bulunmaktadır ve türbe, yılın büyük bölümünde, çevreden gelen insanlar tarafından ziyaret edilmektedir.

Özellikle, Cuma günleri: çocuğu olmayan kadınlar ve kısmetinin açılmasını isteyen kızlar, işleri kötüye gidenler, burayı ziyaret etmektedirler.

Buranın bir diğer özelliği ise, yalnızca burada yetişen makam çiçeğidir. Söylentiye göre: “Zülkilif Peygamberin gözyaşının düştüğü her yerde, bu çiçek açmış ve açmaktadır” Başka bir söylentiye göre: Hz. Ali’nin atının ter damlattığı yerlerde, bu çiçeklerin açtığı ve o günden sonra, buranın “Ali dağı” ve “Zülküf dağı” olarak isimlendirildiğidir.

Diyarbakır Ergani Hilar Mağaraları

HİLAR MAĞARALARI

İlçe merkezine, 7 km. uzaklıkta; güneybatıda, Sesverenpınar köyündeki, çağlarönü höyüğüne komşudur ve Anadolu bölgesindeki en eski mağara yerleşimi burada kurulmuştur.

Mağaranın bulunduğu kayalıklarda, bir kısım kalıntılar bulunmaktadır. Kayalığın çevresinde, çok sayıda mezar odası görülüyor. Mezar odalarının dış cephelerinde: Roma dönemini anımsatan kabartmalar, Sami yazıları, İran üslubunu yansıtan figürler görülüyor.

Kayalığın güneydoğu bölümünde, en yüksek tepede: Akropol var.
Günümüzdeki Hilar köyünün güneyindeki dik kayalık bölümde ise: kale var.
Kayalığın doğu bölümünde: bir kervansaray görülüyor. Kervansaray yapısının girişinde, eski bir mezar odası ve ayrıca mescit olarak kullanılan bir oda görülüyor. Kaya mezarları, dikdörtgen plana sahiptir.

Mezar odaları içinde, yarım ay formda sedirler-kanepeler bulunmaktadır. Bu sedirlerin yanı sıra, bazı mezar odalarında, tekne mezar ve bazılarında ise kemik çukurları görülmektedir. Bazı mezarlarda ise, Süryanice yazıtlar bulunmaktadır.

Evet, gelelim mağaraların özelliklerine: Bu mağaraların, hemen kuzeyinde, Neolitik dönemde, insanların: göçebe-avcılıktan, yerleşik düzene geçtikleri anlaşılmıştır. Çünkü, burada tarihteki ilk tarımsal üretim gerçekleştirilmiş ve I. Derece Arkeolojik Sit alanı” ilan edilerek koruma altına alınmıştır.

Her ne kadar ayrıntılı arkeolojik araştırmalar yapılmamış olsa da, bölgede bu güne kadar yapılan yüzey araştırmalarında: Roma, Bizans, Artuklu dönemlerine ait: sikkeler, lahitler ve insan kemikleri bulunmuştur.

HZ. MERYEM KİLİSESİ

Günümüze kadar sağlam olarak gelebilen tarihi eserlerden birisidir. Zülküf dağının zirvesinin doğusunda, Dicle ırmağına bakan büyük bir kayalık üzerindedir.
1960’lı yıllara kadar, Ermeniler, burada, baharın başlangıcında büyük şenlikler düzenlerler ve kilisede ibadet ederlermiş, hatta bir gece kilisede kalındığı da söylenir.

Diyarbakır şehri tanıtımı ve gezilecek yerlerle ilgili yazım için.

 

Elazığ Palu

Elazığ Palu

Elazığ Palu, Elazığ arası uzaklık 77 km. dir. Palu, Kovancılar arası uzaklık: 8 km. Palu, Bingöl arası uzaklık: 100 km. Palu, Tunceli arası uzaklık: 98 km.

TARİHİ

Palu, ilk çağlardan beri, bölgenin önemli bir yerleşim yeri olmuştur. MÖ 5000 yıllarına ait bölgede yerleşim bulguları vardır. Palu kalesinin çevresindeki kalıntılara göre, yerleşim yeri, üç kere değişmiştir.

İlk yerleşim yeri, günümüzdeki ilçenin 1.5 km kadar doğusundaki kale içindedir. Daha sonra genişleyerek, kale eteklerine yayılan Palu, yangın ve heyelan nedeniyle iki kere daha yer değiştirmiştir. Palu, Cumhuriyetin ilanına kadar Diyarbakır iline bağlı bir yerdir. 1953-1954 yılları arasında ise bugünkü yerine yerleşmiştir.

Elazığ Palu

GENEL

İlçenin ortasından Murat nehri geçmektedir. Çukur bir sahada yer alır. Murat nehrinin sağ sahilinde, vadi tabanı düzlüğü ile demiryolu çevresinde kurulmuştur. İlçe merkezi yüksek tepelerle çevrilidir. Deniz seviyesinden ortalama 844 metre yüksekliktedir.

Elazığ Palu

GEZİLECEK YERLER

Elazığ Palu Şemşat Kalesi

PALU (ŞEMŞAT) KALESİ

Palu ilçesinin 1 km doğusunda yer alan Gökdere Dağı’nın güneybatı uzantısını oluşturan, kuzeydoğu-güneybatı yönünde kalkar bir kayalık üzerinde kuruludur. Toprak bir tepe üzerindedir. Keban baraj gölünün içine uzanan, iki tepelik bir uzantının üzerinde kuruludur. Dolayısıyla günümüzde kalenin üç tarafı, Kaban baraj gölünün sularıyla çevrilidir. 

Kayalığın; kuzey, kuzeybatı ve doğu kısmı sarp bir uçurumla sonlanır. 

Güney kısmı ise Murat Nehri’ne doğru kademeli şekilde azalan dik bir eğime sahiptir. Bu kısımda doğal şekilde oluştuğu anlaşılan iki teras vardır. Kale halk dilinde “Karalar Kalesi” diye isimlendirilir. 

 

ANTİK DÖNEM SEYYAHLARININ NOTLARI:

Hac yolculuğu anılarını anlatan Polonyalı Simeon, 1613 yılında Palu’ya uğrar. Palu kalesini yüksek ve sivri olarak betimler. Burada bulunan kaya mezarlarını ise Surb Masrop’a adanan mabet olarak tanımlar. 

Çivi yazılı yazıttan ise Yahudilerin kutsal sandukalarına benzeyen kitabeli taş olarak bahseder. 

Yine Anadolu coğrafyasını gezen erken dönem seyyahlarından Tozer, Palu’daki yazıtı görünüş olarak betimleyerek iki bölümlü olarak tanımlar. 

Palu I ve II mezarlarını ise benzer yana oda dizilimine sahip karanlık odalar olduğundan ve Palu III nolu mezara basamaklarla inildiğinden bahseder. 

Bu mezarların krallar için yapıldığını ileri sürülür, hem çivi yazılı yazıtı hem de kaya mezarlarını Van kalesiyle ilişkilendirir. 

1890 yılında Palu’ya uğrayan Lynch, buradaki yazıt ve kalıntıları Menua dönemine tarihler. 

1900’lü yıllarda Van’da kazılar yapan Lehmann-Haupt, bölgedeki kaleleri gezerken Palu’ya da uğrar.

Kalede yer alan kaya mezarları, basamaklı tüneller ve daha çok Urartuca yazıt ilgisini çeker. 

 

PALU SİTADELİ/KALESİ:

Palu sitadeli, kayalığın yerleşmeye müsait yaklaşık 3.80 hektarlık alanını kaplamaktadır. Urartu döneminde bu alanın tümünün iskan edilip edilmediği bilinmez. Urartu kalıntılarının sitadelin sadece kuzey bölümünde bulunmasından dolayı, Urartu döneminde kayalığın sadece 2-3 hektarlık kuzey bölümünün kullanıldığı söylenebilir. 

Kayalığın üst kısmında bulunan sitadel alanına ulaşım, kayalığın batı kısmından mümkündür. Bu kısım diğer yerlere göre nispeten daha müsaittir. Bu alan aynı zamanda kalenin ilk doğal terasını oluşturur. 

 

YAPILAŞMA SÜRECİ:

Palu kalesinde Ortaçağ’da yoğun bir yapılaşma süreci vardır. 

Kalenin Urartu kralı Manaus (MÖ 9-10’ncu yüzyıl) yapıldığı tahmin edilmektedir. İç kale Urartular tarafından, dış kale ise Selçuklular tarafından yapılıştır. Çünkü Murat nehrinin iki yakasını birleştiren köprünün korunması amaçlanmıştır.

Evet, devam edelim, bu sürece yani Ortaçağ dönemine ait harçlı sur duvarları ve kemerli yapılara ait kalıntılar sitadelin tamamına yayılmıştır. 

Yine erken dönem fotoğraflarında sitadelin batı ve güney teraslarında yapılaşmanın olduğu görülür. 

Palu’da Ortaçağ’a ait yapılaşmanın Urartu dönemi mimarisini tahrip ettiği söylenebilir. Bu nedenle, Urartu döneminden günümüze sadece kaya mezarları, ana kaya üzerinde yazıt, harçsız sur duvarları, sur temel yatakları, kaya işaretleri kalır. 

Kale dikdörtgeni andırır. Doğu ucu, su seviyesinden yaklaşık 50 m kadar yükselir. İç alanın kuzeybatı ucu, takriben 100 m yükseklikte, askeri bölge olarak düzenlenmiştir. Çünkü burası hem sur yönünden hem de yükseklik bakımından önemlidir. 

Kalenin kapısı yıkıldığı için yeri ve şekli bilinmez. Ancak girişin güney yönünde olduğu tahmin edilmektedir. 

Dış kalenin hem içinde hem de dışında bulunan ev temelleri, kireçli duvar taşlarından anlaşılır. 

SUR DUVARLARI:

Urartu dönemine tarihlenen harçsız sur duvarları, sitadelin sadece doğusunda aralıklarla görülür. 

Bu kısımda yer alan harçsız duvarlardan günümüze 3 sıra halinde 3-4 m uzunluğundaki bir kısım kalmıştır. 

Kalenin dış surlarından büyük bölümü, temel kalıntısı olarak göl sularının altında kalmıştır. 

Dış surların batı duvarı, yaklaşık 1 m yükseklikte ve varlığını sürdürmektedir. Dış surlar, düz alandaki şehri çevreler, iç kale ise tepenin üzerindedir. 

İç surların bulunduğu yerde, kalenin batı ucundaki askeri yerleşim yeri üzerinde daha yüksek bir yerde kale sarayı kalıntıları vardır. Sarayın duvarlarındaki şekilsiz taşlar, kireçle kaynatılmıştır. 

URARTUCA YAZIT:

Kalenin kuzeybatı köşesindedir. Bir oyuk içinde, iki bölümden oluşur. Palu’da Urartu varlığının en somut örneklerinden biri ana kaya üzerindeki Urartuca yazıttır. 

Yazıt için kayalığın yüzü 3.40 x 1.50 m boyutlarında tıraşlanarak 30 cm derinliğinde, dikdörtgen bir niş yapılmıştır. Kalınlık 30 cm dir. Yazıt, nişin içerisine, üst kısımda 28, alt kısımda 7 satır olmak üzere iki kısımda çivi yazısı ile yazılmıştır. 

Yazıtta:

Urartuların batı seferleri hakkında bilgiler yazılıdır. Kitabede Palu’nun ismi “Sebeteria” olarak geçer. Kral Menua yazıtta: “Asurluların elinde bulunan Alzi yurdunu ele geçirdiğini, Hatti ülkesinin sınırlarına ulaştığını ve Sebeteria’da bir tapınak yaptırdığını anlatmıştır. Ayrıca Urartu kralı, Melid kralının hayatını haraç alma koşuluyla bağışladığını belirtir. 

Şebeteria (bugünkü Palu) şehrinde Tanrı Haldi adına bir tapınak inşa ettirir. Kral Menua’nın; Tanrı Haldi adına tapınak yaptırması ve yazıt yazdırması, krallığın bölgede devlet hakimiyetini gösterme çabası olarak düşünülür. 

Evet, bu yazıtı önemli hale getiren durum, Van kalesinde bulunan Urartu yazıtlarının tahribat nedeniyle okunamaz, halbuki buradaki yazıt okunmaktadır ve önem kazanmaktadır.

 

Haldi Tapınağı:

Palu’da yazıtta bahsedilen Haldi Tapınağına ait net bir kalıntı yoktur. Çünkü daha önce bahsedildiği gibi sitadelde Ortaçağ kalıntıları yoğundur. Fakat sitadelin kuzeydoğu kısmında anakaya yapı temeli olabilecek şekilde düzleştirilmiştir. Bu alan araştırmacılar tarafından kutsal alan olarak adlandırılır.

Alanın bulunduğu konum, aynı zamanda sitadele hakim bir noktadadır. Alanın hem sitadel içerisinde konumu hem de anakaya üzerinde yer alan temel izleri, burada bir tapınak veya bazı dini yapıların olabileceği izlenimi verir. 

 

KAYA MEZARLARI:

Palu’da eyalet valilerine ait kaya mezarları, sitadelin bulunduğu kayalığın kuzeybatı kısmındadır. 

Palu I Nolu kaya mezarı:

Bir ana oda ve bu odanın güney ve batı duvarına açılan kapılarla ulaşılan üç ayrı odadan oluşur. 

Mezara ulaşım yukarıda Menua’ya ait yazıtın solundan başlayarak II nolu mezar girişine kadar uzanan dar bir patikayla sağlanır. 

Kaya mezarının giriş kısmı, üzeri kemerli silmelerle önünden geçen patikadan bir miktar geri çekilmiştir. Böylece giriş kapısının önünde yaklaşık 4 metre kare boyutunda bir platform oluşturulur. 

Mezara dikdörtgen planlı tek silmeli 0.95 x 1.50 m boyutlarında bir kapıyla girilir. Kapının üst kısmının sol sonraki dönemlerde genişletildiği görülür. 

Ana oda dikdörtgen planlıdır. Tavanı düz şekilde biçimlendirilmiş odanın tavan yüksekliği 2.45 m dir. 

Oda 2’ye ana odanın güney duvarından dikdörtgen bir kapıyla geçilir. Odanın güney duvarında, dikdörtgen planlı bir niş vardır. Benzer büyüklükteki nişlere, aynı bölgede bulunan Mazgirt/Kaleköy ve Anbar kaya mezarlarında da rastlanır. 

Üçüncü odaya, ikinci odada olduğu gibi ana odanın güney duvarından açılmış dikdörtgen bir kapıyla geçilir. Oda kare planlıdır. Diğer odalarda olduğu gibi, tavanı düz şekilde biçimlendirilmiştir. 

Evet, kaya mezarları konusunda daha fazla ayrıntıya girmeden burada bitiriyorum.

 

URARTU KAYA İŞARETLERİ:

Palu kalesi, Urartu Kaya işareti bulunan en batıdaki Urartu yerleşmesidir. 

Kalenin kuzey eteğinde yer alan bu işaretler iki ayrı kaya bloğu üzerindedir. İlk kaya bloğu üzerinde 3 ayrı işaret vardır. İlk işaret 1.35 m çapında ovaldir.

İkincisi hemen yanında 1.60 m çapında ilk işarete benzer. Bu işaretin hemen üzerinde 1.70 m uzunluğunda L biçiminde işaret vardır. İkinci kaya bloğunda ise, 3.60 m boyutunda kanal benzeri bir kaya işareti bulunur. 

 

BASAMAK TÜNEL VE BASAMAKLAR:

Palu’da Urartu dönemi kalıntılarından başka tarihlendirilmesi tartışmalı iki ayrı basamaklı tünel ve sitadelden Murat Nehri’ne ulaşan ana kayaya yapılmış basamaklar vardır. 

Tünel A:

Kalenin batısında, ilk terasta yer alır.

Tünelin girişi basamaklarla ulaşılan 3.50 m genişliğinde 22.50 m uzunluğunda ve 3 m yüksekliğinde, geniş bir galeri içindedir. 

Giriş 1.50 x 2.10 m ölçülerindedir. Tünel yaklaşık 54 m derinliğe sahiptir. Tünel girişten 65 basamağa kadar kuzey-güney doğrultusunda devam eder. Sonrasında doğuya doğru yönelir. Bu bölümde tünel 139 basamağa kadar dik bir şekilde iner. Daha sonra kuzeybatı yönünde devam eden tünel, bir çıkış olmaksızın sonlanır. 

 

Tünel B:

Kalenin güneybatısında, ikinci terastadır.

Girişten 5-6 m devam ettikten sonra kayalıkla son bulur. Tünelin bitirilmediği anlaşılır. Tünel B’nin aşağıdan başlayarak Murat Nehri’ne kadar inen basamakların tünelin devamı olduğu iddia edilir. Fakat tünelin kayalıkla son bulması bu iddiayı geçersiz kılar. 

Aslında tünelin bir şekilde yarım bırakılmasıyla tünel yerine nehre kadar inen basamaklar yapılmıştır. Basamaklı kaya tünellerinin Urartu sonrasında Geç Helenistik ve Roma dönemlerinde inşa edildiği tahmin edilmektedir. 

 

SONUÇ:

Palu kalesi konumu ve büyüklüğüyle aynı bölgede bulunan Kaleköy/Mazgirt ve Anbar aşiret merkezlerinden farklıdır. 

Krallığın batı sınırında bulunan eyalet  merkezi aynı zamanda krallığın batıya yaptığı seferler için önemli bir duraktır. 

Nitekim krallığın başkentin yaklaşık 600 km batısında yer alan Palu’da yazıt ve tapınak inşa etmesi, devletin gücünü göstermesi açısından önemlidir.

Ayrıca 3 adet çok odalı kaya mezarı, burada farklı sülaleden valiler görev yaptığını gösterebilir. 

Bölgeyle ilgili yazıtlarda geçen Titia ve Zaiani isimli valileri ise Palu’da ikamet eden yöneticiler olabileceği düşünülür. 

Tittia’nın kuzeybatıda bir başka merkezin yöneticisi olabileceği ihtimali göz ardı edilemez.

Nitekim aşiret merkezi olarak değerlendirilen Kaleköy/Mazgirt ve Anbar Kaleleri bu örneğe uygundur. 

 
Elazığ Palu Kindik Kilisesi

KİNDİK KİLİSESİ

Eski Palu’dadır. Kare planlıdır. Yapının boyutları 11.5 x 13.91 metredir. Yüksekliği 5.15 metredir. Giriş kapısının büyük bölümü yere, yani toprağa gömülü iki kemerle ayrılan çatısı ve kimi duvarları yok olmuştur. İki odası vardır. Odaların tavanının tonozlu olduğu görülür. Taşlar profil veren yerlerde düzgün kesmedir. Diğer yerlerde poligonal olup, taşlar tutturulmuş ve harçlıdır. Kilisenin sadece naos kısmı ayaktadır. Kare planlı naos kısmının üstü kubbe ile örtülüdür. Kubbe tamamen yıkılmıştır, sadece kubbe konağı kalmıştır. İçinde Meryem ve İsa’ya ait olduğu sanılan frizler bulunur. Bugün hayli yıkık durumdadır.

Elazığ Palu Alacalı Mescit

ALACALI MESCİT

Kitabesi yoktur. Selçuklu mimari özellikleri taşımaktadır. Siyah-beyaz kesme taşlardan yapıldığı için “Alacalı” ismini almıştır. Mescidin üstü sivri külahlıdır. Kuzey ve doğusu, toprak altında kalmıştır. 2017 tarihinde restore edilmiştir.

Elazığ Palu Küçük Camii

KÜÇÜK CAMİ

Eski Palu’ya girişte bulunan bu caminin kitabesi yoktur. Ancak Ulu Camiden önce yapıldığı düşünülmektedir. Günümüze sadece yan duvarları ve minarenin bir kısmı ayaktadır. Şerefesi yıkık durumda olan minarenin alt kısmında iki sıra halinde yeşil sır kalıntıları dikkat çeker.

 

ULU CAMİ

Eski Palu’da Çarşıbaşı mahallesindedir. Halk arasında “Kırklar Camisi” diye de isimlendirilir. Kitabesine göre, 1852 yılında yaptırılmıştır. Küçük Camiyi yapan ustanın kalfası tarafından yapılmıştır. Cami dikdörtgen planlı ve üzeri düz dam örtülüdür. Kubbesi yoktur. Üst kısmı yer yer yıkık durumdadır. Damı tamamen çökmüş durumdadır. Siyah Beyaz taştan örülmüş kemerleri vardır. Taştan yapılmış mihrabın bir kısmı yıkık olup yan kısımlarında rozet motifleri bulunur. Minare kaidesi kare olup üst kısmı yuvarlaktır. Minaresin şerefeden yukarı kısmı yıkıktır. Batı girişinde şadırvan vardır.

Elazığ Palu Tarihi Köprüsü

PALU TARİHİ KÖPRÜSÜ

İlçe merkezinin doğusunda Murat nehri üzerindedir.

Kitabesi yoktur. Söylenenlere göre Roma döneminde yapılmıştır. Ancak kemer şekilleri bakımından Selçuklu dönemini yansıtmaktadır. Artuklular döneminde de yapılmış olabilir. Ancak Roma döneminde yapıldığı, Selçuklu ve Artuklu döneminde ise onarıldığı tahmin edilmektedir. Zamanın güney-kuzey bağlantısını sağlayan tek geçiş yeridir. Tarihi kaynaklarda: İstanbul’u Bağdat’a bağlayan köprü olarak geçmiştir. Köprü 156.50 metre uzunluğunda ve 3.5 metre genişliğindedir. Orijinal yapıdan arta kalan iki kemer ve orta ayak burunları, yapı üslubu açısından diğer Selçuklu köprülerine benzemektedir. Köprü, 2010 yılında Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından restore edilmiştir.

Elazığ Palu Karacimşit Bey Türbesi ve Külliyesi

KARACİMŞİT BEY TÜRBESİ VE KÜLLİYESİ

Palu kalesinin yaklaşık 700 metre kadar yakınındadır. Bir söylentiye göre, kaleden atılan bir okun düştüğü yere yapılmıştır. Cemşit Bey; Palu yöresinin Osmanlı topraklarına katılmasında büyük emeği vardır. Yavuz Sultan Selim’in sipahi beylerinden Palu beyidir. Külliyeyi: 1500’lü yıllarda, kendi adına yaptırmıştır. Mescit ve türbeden meydana gelir. Külliyenin çevresi taş duvarlarla çevrilidir. Bir bahçe içindedir.

Mescit

Giriş kapısı: mermer ve kemerlidir. Bu kapının yanında, yazıları ters biçimde konmuş bir kitabe bulunur. Kare planlıdır. Tek katlıdır. Üzeri kubbe ile örtülüdür. Minaresiz durumdaki mescit, büyüklü küçüklü 17 pencere ile aydınlatılıyor. Mihrabı taştan dilimli kemeri üzerinde üçgen alınlık vardır.

Türbe

Türbe: Palu’nun en dikkat çeker türbesidir. Yapısı bozulmadan günümüze gelebilmiştir. Mescide bitişiktir. Kubbeli iki kapıdan içine girilir. İçinde oldukça güzel süslenmiş 8 mezar vardır. Mezar sandukaları taştandır. Mezar taşlarındaki yazı işçiliği çok güzeldir. Mezarların üzerlerinde, Çemşit Bey’in akrabalarına ait olduğu yazılıdır. Dıştan kesme, içten moloz taşla yapılmış olan türbe, onarım görmüştür.

Elazığ Palu Hamam

HAMAM

Eski Palu, Çarşıbaşı Mahallesindedir. Küçük cami ile Ulu cami arasındadır. Kapı üzerindeki kitabesine göre: 1619 yılında yaptırılmıştır. Yapı şekli olarak Klasik Osmanlı hamamlarına benzer. Üstü tonozla örtülüdür. Bir dehlizle soyunmalık bölümüne girilir. Ilıklık kısmı kare planlıdır. Üstü kubbeyle örtülüdür. Kubbe üzerinde aydınlatma feneri bulunur. Hamam yapısı restore edilmektedir.

Elazığ ili tanıtımı ve gezilecek yerlerle ilgili yazım için.