Artvin Murgul; Murgul kelimesi ülkemizde birçok insan için bakır kelimesini çağrıştırır, gerçekten Murgul’da Bakır ve Bakır işletmeleri uzun yıllar, bu yörenin kaderini en üst düzeyde etkilemiştir. Bir de boğa güreşleri festivali, başka belki biraz da Karagöl,
ULAŞIM
Murgul Artvin arası 48 km. Murgul Arhavi arası 52 km. Murgul Hopa arası 41 km. Murgul Yusufeli arası 115 km. Murgul Borçka arası 17 km. Murgul Rize arası 132 km.
TARİHİ
İki yüz yıl kadar Mitanilerin egemenliğinde kalan Murgul, MÖ 1346-1320 yılları arasında Hititler’in, MÖ 753’de Urartuların, MÖ 680’de Sakaların, MÖ V yüzyılda Kartlı istilası ile Gürcülerin eline geçmiştir. Daha sonraki dönemlerde Partların egemenliğinde kalan bölge, MÖ 387’de Romalıların, 604’de Sasanilerin, 746-1001’de Borçka Bağratlıların, 1068’de ise Selçukluların egemenliğine girmiştir.
Fatih Sultan Mehmet tarafından Osmanlı topraklarına katılmış, 1877-1878 Osmanlı-Rus savaşının ardından ise, Rusların istilasına uğramıştır.
1918 yılında geri alınan bölge, Sevr anlaşması ile sınırlarımız dışında kalmış ve 1920 yılında tekrar geri alınmıştır.
1935-1950 yılları arasında merkez “Damar” iken sonradan ilçe merkezi “Murgul” olmuştur.
1966 yılında ilçenin ismi “Göktaş” olarak değiştirilmiş, 1987 yılında ilçe olmuştur ve ismi tekrar değiştirilerek “Murgul” olmuştur.
GENEL
İlçenin içinden Çoruh nehrinin bir kolu geçer. İlçenin deniz seviyesinden yüksekliği 360 ile 1100 metre arasında değişir. Damar beldesi 1100 metre yüksekliktedir. İlçe topraklarının yüzde 50’si ormanlıktır.
İlçe nüfusu; Türkiye ortalamasının altındadır. Kış aylarında köylerdeki bazı ailelerin ilçe merkezine gelmesiyle nüfus biraz artar. İlçedeki halk ağırlıklı olarak Damar beldesindeki Bakır Fabrikasında çalışır.
MURGUL BAKIR İŞLETMELERİ
1935 yılında MTA tarafından burada bulunan bakır işletmeleri, 1951 yılında Etibank tarafından devir alındı. İşletmeler daha sonra yine başkalarına devredildi ve şu anda özel bir şirket tarafından işletilmektedir.
Murgul’da maden yatağından çıkarılan bakır cevheri, bakır konsantresine dönüştürülüyor, 2 boru hattı ile Hopa’daki filtre ve kurutma tesislerine gönderiliyor, orada filtre ve kurutma işlemi yapıldıktan sonra malzeme stok sahasına alınıyor ve Hopa limanından sevkiyat yapılıyor.
Son bir not, eskiden Etibank tarafından işletilen bakır madenleri nedeniyle merkezde kurulu blister bakır fabrikası, çevreye büyük zararlar vermiş, yaydığı dumanı ile nam salmış ve Murgul halkına Etibank tazminat ödemiştir.
DAMAR KARAGÖL BOĞA GÜREŞLERİ FESTİVALİ
İlçe merkezine bağlı Osmanlı ve Damar köylerinde, her yıl boğa güreşi festivali düzenleniyor. Çünkü boğa güreşleri, yöresel geleneklerdendir.
Festivalde, ayrıca çeşitli kültür etkinlikleri yapılıyor. Boğa güreşi kategorileri: büyük orta, başaltı ve baş boğa olmak üzere 3 sınıfta yapılmaktadır.
GEZİLECEK YERLER
KAMİLET DOĞA KAYINI
İlçe merkezine bağlı Erenköyü Kamilet mevkiindedir. İlçe merkezine 19 km uzaklıktadır. Deniz seviyesinden 1208 metre yüksekliktedir.
Kayın ağacının 300 yaşlarında olduğu tahmin ediliyor. Boyu 42 metre, çapı 3 metredir. Çevre genişliği 9.70 metredir.
Gövdesi çatallı bir yapı gösteriyor, tek gövde değil, dallanmalar mevcuttur. Hem yaş, hem çap, hem de boy açısından dikkat çekicidir.
Kayın ağacı, 2002 yılında Tabiat Anıtı olarak tescil edilmiştir.
ESENKÖY CAMİİ:
İlçeye bağlı Esenköy köyünde, 1863 yılında ahşap olarak yapılmış tarihi bir camidir.
Kaidesi dışındaki kısımları ahşap malzemedendir. Kare planlıdır. Çatısı kırma çatı formunda, çatının üst örtüsü saç ya da benzeri kaplama ile örtülmüştür. Minare sonradan yapılmıştır ve minare beyaz kesme taş kullanılarak inşa edilmiştir.
Giriş cepheleri önceden açık olan revağı daha sonra betonarme ile kapatılmıştır. Cephelerde belirgin bir süsleme yoktur. İç mekanda oyma tekniğiyle bitkisel motifler kullanılmıştır. Tavan ahşap işçiliği sade ve boyanmış durumdadır. Kapı hala ibadete açıktır.
MADEN GALERİLERİ:
Özellikle eski dönemlere ait maden galerileri, tarih öncesi/erken dönem izlerini taşıyan buluntular vardır. (Örneğin: madenci küreği gibi)
Anayatak Galerisi:
Anayatak maden sahası, Murgul’daki önemli eski devir madenciliği yerlerinden biridir. 1967 yılında bölgede, yaklaşık 70-80 cm çapında bir eski devir galeri açığa çıkarılmıştır. Galeride: tahta oyuklara yapılmış bir madenci küreği bulunmuştur. Bu küreğin sap uzunluğu, kalınlıkları gibi detaylar şunlardır: uzunluğu 24.5 cm (sap başlangıcına kadar), genişliği 12 cm, kalınlığı 0.80 cm, sap kısmının mevcut uzunluğu27.5 cm, sap kalınlığı 2.5 cm.dir.
Bu küreğin MÖ 4-5’nci yüzyıllara ait olduğu belirlenmiştir.
Bu antik galeri madencilik tarihine dair önemli bir veri sunuyor. Demek ki bölgede günümüzden binlerce yıl önce madencilik faaliyetleri olmuştur.
Murgul İşletmesi-Modern Galeriler/Ocaklar
Murgul İşletmesi diye bilinen madencilik bölgesi, Türkiye Cumhuriyeti dönemi açılmış ilk bakır madeni tesislerinden biridir. 1935 yılında kurulmuş, 1951 yılında üretime başlamıştır.
Bu işletmede iki tip maden işletmesi vardır. Açık ocak ve yeraltı/kapalı ocak (yani galeriler) olarak faaliyet gösteren bölümler.
Yılda yaklaşık 45 bin top bakır konsantresi üretilir.
Ayrıca tesisin yanında bir hidroelektrik santrali de kurulmuş durumda, kurulu güç yaklaşık 25 MW dir.
DAMAR KARAGÖL
İlçe merkezine bağlı Damar köyü Dikenli mevkiindedir. Murgul ilçe merkezine 18 km uzaklıktadır. Artvin il merkezine 75 km uzaklıktadır. Ulaşım zordur, çünkü yolu stabilizedir.
İnsanların ve araçların buraya ulaşması için 5 km ham yol olmak üzere toplam 7 km uzunluğunda yol genişletme çalışmaları yapılmıştır. Ayrıca burada sosyal tesisler kurulması planlanmaktadır.
Evet, gölün manzarası çok etkileyicidir.
Göl, 2.600 metre rakımlı Tiryal Dağının eteklerindedir. Heyelan set gölü şeklinde oluşmuştur. Deniz seviyesinden 1810 metre yüksekliktedir.
Damar beldesi sınırları içindeki göl, önemli doğal alanlar içerisindedir. Her yıl yaklaşık 600 bin kişiye ev sahipliği yapan göl, insanların ve araçların ulaşımına elverişli yerdedir.
DELİKLİ KAYA ŞELALESİ
İlçe merkezine bağlı Başköy mevkiinde sarp ormanlık alandadır. Köylülerden başka kimselerin varlığını bilmediği bu şelale, zaman içinde tanınır olmuştur.
İlçe merkezinden buraya, yaklaşık 40 dakikalık bir yolla ulaşılır.
Bölgeye yol yapılmasıyla şelaleye ulaşım kolaylaşmıştır. Ancak delikli kaya şelalesine giden yol, şelaleye 1-2 km kala bitiyor ve taşlı-çukurlu kötü bir yol başlıyor ve bu zorlu yolun sonunda delikli kaya şelalesine ulaşılıyor.
Evet Türkiye’deki binlerce şelalenin arasından sıyrılarak insanları Karadeniz’in en ucuna kadar getiren bu büyüleyici güzellik, adeta saklı bir cenneti andırıyor.
Kayanın içinden akan su ile oluşan bir şelaledir.
KOKOLET VADİSİ
İlçe sınırları içinde bulunan bu vadide kestane ve çiçek balı üretimi yapılır. 28 arıcı, 60 yıldır babadan miras kalan geleneklerle profesyonel aracılık yaparlar ve organik bal üretirler.
5 kilometre karelik bu vadide, yüzlerce kovanda kestane ve çiçek balı üretilir. Kokolet balları ilgi çekiyor. Çünkü burada ıhlamur, orman gülü, yaban mersini, karayemiş başta olmak üzere 500’ün üstünde farklı bitki türü bulunuyor.
Vadide ilçe merkezine bağlı Başköy ve Kabaca köyleri bulunuyor.
GEMKAYA
İlçe merkezine bağlı Küre köyünde, sık orman dokusu içinde köylüler tarafından bulunmuştur. Bu sıra dışı kayanın yüksekliği 10 metre ve uzunluğu 35 metredir.
Kayaya ulaşmak için ağaç ve dikenlerle kaplı orman dokusu içinden geçmek gerekiyor.
Sıra dışı kaya gemiye benzetildiği için “Gemkaya” ismi verildi. Bu kaya nedeniyle doğalgaz boru hattı projesinde değişiklik yapıldı, yeri değiştirildi. Kayanın nasıl oluştuğu bilinmiyor. Ancak kayanın arka bölümünde çakıl taşları vardır. Bu çakıl taşları düşünüldüğünde eskiden burada deniz bulunduğu da iddia ediliyor. Deniz çekilmiş kaya burada mı kalmış? Sonuç olarak kayanın neden ve nasıl burada bulunduğu bilinmiyor.
Artvin şehri tanıtımı ve gezilecek yerlerle ilgili yazım için.
Hopa tanıtımı ve gezilecek yerlerle ilgili yazım için.