Yeni ahitte adı geçen bu şehir, Konstantin öncesi Hıristiyan misyonerlerin faaliyetleriyle bilinirdi.
Konya ili Meram ilçesi Hatunsaray (eski adıyla Khatyn Serai) beldesi sınırındaki Gökyürt köyünde bulunmaktadır.
Konya il merkezinin yaklaşık 45 km güneybatısındadır.
Yakın çevresinde Kilistra adıyla bilinen kaya oyma antik yerleşim yeri vardır.
Önemi:
Antik çağda Likaonya bölgesinde olan Lystra, özellikle Hıristiyanlık tarihi açısından son derece önemlidir.
Aziz Pavlus un ikinci misyoner yolculuğunda ziyaret ettiği ve Timoteos’un da burada olduğu bilinmektedir.
Tarihçesi:
Kuruluşu tarih öncesi çağlara kadar giden kent, Lycaonia eyaletinin metropol kenti olan İconium’u güney ve doğuya bağlayan yollar üzerindeki önemli bir kavşak noktasıdır.
Stratejik öneme sahip olan Lystra, Roma İmparatorluğunun güney uçlarında İmparator Augustus tarafından askeri koloni yapılan beş merkezden biridir.
Kent, tarihi Kral Yolu (Via Sebaste) üzerinde bulunmaktaydı. Bu yol Lystra’dan gelip Mistiya’ya (Beyşehir) doğru devam eder.
Alanda yapılan arkeolojik çalışmalar sonucunda bölge Helenistik ve Roma çağında (MÖ 2 yüzyıl-MS 3 yüzyıl) yerleşimin başladığına dair bulgulara ulaşılmıştır.
Hıristiyanlık tarihinde yeri:
Aziz Pavlus ve Barnabas MS 49-56 yılları arasında bu kente gelmiş, yeni vaaz ettikleri dine Lystra halkının çoğunluğu katılmıştır.
Lystra’da Aziz Pavlus’un yaşamında önemli bir yer olan bu kentte kiliseler, şapeller, manastırlar, gözcü kuleleri, sığınaklar, antik yollar ve seramik atölyeleri gibi değerli örnekler bulunmaktadır.
Son arkeolojik kazılarda 6 yüzyıla ait büyük bir Piskoposluk Kilisesi kalıntısı bulunmuş, iç süslemelerinde altın yaldızlı mozaikler tespit edilmiştir.
Kilistra-Lystra Kaya Kenti:
Yerleşim yeri genel anlamda bakıldığında Kapadokya’daki coğrafi yapının özelliklerine benzemektedir.
Bugün yaklaşık bu antik şehir 2 km karelik bir alan içinde gözükse de peribacaları ve diğer oluşumlar ile yaklaşık 30 km karelik bir alana yapılmaktadır.
Hıristiyanlığın ilk merkezlerinden biri olarak kabul gören bölgeye “Konya’nın Kapadokya’sı” da denmektedir.
Roma devrinde çok tanrılı dinden vazgeçerek bölgeye gelen misyonerleri takip eden ve Hıristiyanlığı seçen Lystra sakinleri, putperestlerin yoğun öfkesine maruz kalmışlardır.
Sık sık saldırılarla karşılaşan halk, daha iç kesime çekilerek Kilistra’yı saklanma ve savunma amaçlı olarak hazırlamışlardır.
Güncel kazılar:
Erken Hıristiyanlık döneminin önemli merkezleri arasında bulunan Lystra Antik Kentindeki kazılarda şu ana kadar kilise ve farklı işlev yapıları tespit edilmiştir.
Kazılarda haçlar, kefen olduğu düşünülen tekstil malzeme ve Orta Bizans dönemine ait açılmamış bir rölik araç bulunmuştur.
150 yıldır kazı yapılmak istenen bu bölge, Avrupa ve Amerikalı tarihçiler tarafından da yakından takip edilmektedir.
Günümüzde alanda kapsamlı bir kazı yapılmamış olup yüzey buluntuları ve bir Roma yazıtı şehrin kimliğini doğrulamaktadır.